اصول مشترک

قرآن به مسلمانان امر می کند تا به توراتی که خداوند بر حضرت موسی (ع) فروفرستاده ایمان آورند ( بقره آیه ۱۳۶ و آل عمران آیه ۸۴) این بدان معناست که می بایست به اصول مشترکی که در گزاره های شناختی تورات آمده و قرآن آن را تایید و تصدیق کرده ایمان آورند و نسبت به آموزه های دستوری آن در صورتی که نسخ قرآنی و نبوی وجود نداشته در حد امکان پای بند باشند. از این خوانش و عمل به تورات و نیز انجیل ضروری و بر مسلمانان فرض است به این شرط که به قرآن کاملا واقف و آگاه بوده و بتوانند اصول مشترک را درک کنند و ناسخ از منسوخ باز شناسند.قرآن بیان می دارد که برخی از تعالیم و وظایف پیامبر ( ص) در تورات بیان شده است( اعراف آیه ۱۵۷) از سوی احکام و معارف آن از ویژگی دربرگیرندگی خاصی بر مومنان زمان خود برخوردار بوده است ( انعام ایه ۱۵۴) این ها در حقیقت بیانگر این است که قرآن کتاب تورات موجود در عصر پیامبر (ص) را کتابی حاوی حقانیت با پاره ای از تحریفات می دانسته است که می بایست با دقت و هوشیاری بدان رجوع و استفاده کرد.

اصول دعوت تورات از منظر قرآن

قرآن به عنوان کتاب وحیانی الهی با توجه به پیشینه و سابقه دعوتی تورات، هماره نگاهی به اصول دعوت آن داشته است. هر چند منبع هر دو این کتاب های آسمانی یکی است و تنها اختلاف در پیام رسان آن دو و شرایط نزول و بستر فرود آن است ، با این همه تفاوت های ظاهری و اقتضایی با توجه به مقتضیات زمکانی در میان آن دو وجود دارد ولی این همه موجب نمی شود تا اصول دعوت آن دو از دوگانگی و ساخت و ساختار متفاوتی برخوردار باشد.در بینش و نگرش قرآن همه پیامبران از آدم تا خاتم ( بر همه آنان درود بیکران ) به اسلام فرا می خواندند که در نهایت به شکل قرآن و آموزه های دستوری آن و پیامبر بزرگوارش در آمده است. از این رو آموزه ها و اصول دعوت همه کتب آسمانی همان گونه که از اصل واحد و منبع یگانه ای فرود آمده است از نظر محتوا و هدف از یگانگی برخوردار می باشند. با این فرضیه بلکه نظریه و نگرش قرآنی به بازخوانی محتوای و اصول دعوت تورات از زبان قرآن می پردازیم تا اصول آن را شناخته و به آن پای بند شده و در زنگی روزانه خود عمل کنیم.

تدبیر وزیر باهوش

وَ إِنِ استَنصَرُوکُم فِي الدِّينِ فَعَلَيکُمُ النّصر؛ اگر گروهي از شما طلب ياري کردند بر شما لازم است که به ياريشان بشتابيد. سوره انفال، آيه72پادشاه،با غرور فراوان بر کرسي اش تکيه داده بود و نوکران و غلامان، در اطراف تالار دست به سينه ايستاده بودند. در اين هنگام بود که پيکي از راه رسيد و بعد از اداي احترام، و تکريم و تمجيد از پادشاه، گفت: «سرورم! يکي از پادشاهان همسايه براي شما تحفه اي فرستاده که اگر شما اجازه دهيد آن را به خدمت شما بياورم».
پادشاه با اشاره انگشت به او اجازه داد. پيک، از تالار خارج شد و بعد از چند دقيقه به همراه دو غلام که جعبه مخملي قرمز رنگي را حمل مي کردند، وارد تالار شد. جعبه را نزد پادشاه گذاشتند و درب آن را گشودند.بيست عدد کاسه چيني بسيار زيبا و نفيس داخل جعبه بود.پادشاه با ديدن اين ظروف لبخندي زد و دستور داد تا يکي از آنها را بيرون بياورند. مي خواست از نزديک آن را نظاره کند.غلام، کاسه اي را برداشت و همين که مي خواست کاسه را به دست پادشاه دهد پايش لغزيد و به زمين خورد و از بخت بد غلام، کاسه تکه تکه شد. پادشاه که بسيار خشمگين شده بود، ريادي از روي خشم کشيد و دستور داد که جلاد سر غلام را از تنش جدا کند.

عبادت در مسجد براى سگ سياه

مردى كه هر كار مى كرد نمى توانست اخلاص خود را حفظ كند و ريا كارى نكند، روزى چاره انديشى كرد و با خود گفت : در گوشه شهر، مسجدى متروك هست كه كسى به آن توجه ندارد و رفت و آمد نمى كند ، خوب است شبانه به آن مسجد بروم ، تا كسى مرا نديده خالصانه خدا را عبادت كنم در نيمه هاى شب تاريك ، مخفيانه به آن مسجد رفت ، آن شب باران مى آمد و رعد و برق و بارش ، شدت داشت او در آن مسجد مشغول عبادت شد، در وسطهاى عبادت ، ناگهان صدايى شنيد، با خود گفت : حتما شخصى وارد مسجد شد، خوشحال گرديد ( كه آن شخص فردا مى رود و به مردم مى گويد اين آدم چقدر انسان خداشناسى وارسته اى است كه در نيمه هاى شب به مسجد متروك آمده و مشغول نماز و عبادت است ) او بر كيفيت و كميت عبادتش افزود و همچنان با كمال خوشحالى تا صبح به عبادت ادامه داد، وقتى كه هوا روشن شد، و به آن كسى كه وارد مسجد شده بود، زير چشمى نگاه كرد، ديد آدم نيست بلكه سگ سياهى است كه بر اثر رعد و برق و بارندگى شديد، نتوانسته در بيرون بماند و به مسجد پناه آورده است بسيار ناراحت شد، و اظهار پشيمانى كرد و پيش خود شرمنده شد كه ساعتها براى سگ ، عبادت مى كرده است ، خطاب به خود كرد و گفت : اى نفس !من فرار كردم و به مسجد دور افتاده آمدم تا در عبادت خود، احدى را شريك قرار ندهم ، اينك مى بينم (العياذ باالله ) سگ سياهى را در عبادتم شريك خدا قرار داده ام ، واى بر من ، چقدر مايه تاءسف است كه اين حالت را پيدا كرده ام 

شيخ انصارى و خريد خانه پايدار يا مسجد!

يكى از مراجع بزرگ تقليد، استاد اعظم ، شيخ مرتضى انصارى قدس سره شريف بود كه به سال 1281 هجرى قمرى در نجف اشرف از دنيا رفت و مرقد شريفش در همان جاست ، و دو كتاب معروف درسى حوزه هاى علميه به نام مكاسب و رسائل از تاءليفات اوست .روزى يكى از مقلدين او كه از تجار محترم و متدين بود، در مسير راه خود به مكه براى انجام حج ، به نجف اشرف به حضور شيخ انصارى آمد و مبلغى تقديم كرد، و گفت : اين مبلغ ، از مال خالص (و خمس داده ) من است ، آن را برداريد و براى خود خانه اى بخريد و از مستاءجرى راحت شويد.شيخ ، آن پول را پذيرفت ، و آن تاجر به مكه رفت ، شيخ با آن پول مسجد خوبى در محله خويش صغير در نجف اشرف بنا كرد، تا اكنون به مسجد ترك معروف است ، و از زمان تاءسيس تاكنون ، همواره محل درس ‍ و بحث علماء مراجع تقليد بوده و مكانى بسيار پر بركت شده است .آن تاجر در مراجعت از مكه ، به نجف اشرف آمد و به حضور شيخ انصارى قدس سره شريف شرفياب شد، و پس از احوالپرسى ، عرض كرد: آيا خانه خريديد؟.
شيخ گفت : آرى خريدم ، سپس آن تاجر را با خود كنار آن مسجد برد و آن را به او نشان داد و فرمود: اين مسجد را با آن پولى كه دادى بودى بنا كردم .تاجر گفت : من اين مسجد را براى خانه داده بودم ، نه براى مسجد!شيخ گفت : چه خانه اى بهتر از اين مكان مقدس ؟كه عبادت خدا در آن مى شود، ما به زودى از اين دنيا كوچ مى كنيم ، اگر با آن پول ، خانه مى خريدم بعد از من ورثه منتقل مى شد، ولى اين خانه (مسجد) باقى و ثابت است و به كسى منتقل يا بخشيده نمى شود، و خريد و فروش ‍ نمى گردد .تاجر، از اين عمل نيك انسانى و اجتماعى شيخ ، شاد گرديد، و علاقه اش به شيخ انصارى قدس سره شريف بيشتر شد

بسم الله الرحمن الرحيم

قل امر ربى بالقسط و اقيمو وجوهكم عند كل مسجد واعدوه مخلصين له الدين مسجد سنگر دفاع از حريم دين مقدس اسلام است ، و در طول تاريخ ، بزرگانى همچون پيامبر (ص ) و اصحاب باوفايش ، سربازان مدافع آن بوده اند. و همواره تجليگاه عشق و عبادت و خضوع و خشوع به درگاه پروردگار عالم بوده است دل مؤ منين صادق ، بهترين سنگر در برابر شرك و بى دينى است كه در شبانه روز چند نوبت به طرف خدا مى ايستد و با حضور در مسجد آن را جلوه و نورانيت مى دهد.تاءكيد فراوانى كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و ائمه اطهار عليهم السلام بر اقامه نماز جماعت داشته اند، بر دائمى و هميشگى بودن اين دفاع ، دلالت دارد.براى اين سنگر مهم ، مى توان نقش هاى زيادى در طول تاريخ نام برد. كه مهمترين نقش آن ، نقش عبادى و ارتباطى آن است . زيرا در ميان اقوام و ملل مختلف ، مكانهايى پيدا مى شود كه از قداست و اهميت ويژه اى برخوردار است ؛ و مردم با حضور در آنجا به نيايش و عبادت مى پردازد. در نزد ما مسلمانان ، قدس ترين و با اهميت ترين مكان مسجد است ؛ كه در فرهنگ دين ما، مسجد يادآور خشوع و خضوع و عبادت و بندگى به درگاه خداوند است .

مسجد پيامبر (ص ) چرا ناگهان خلوت شد؟

قحطى و كمبود غذا را فرا گرفته بود، گرسنگى و تهى دستى ، فشار سختى بر مردم مدينه وارد ساخته بود، در اين صورت اگر كاروانى آذوقه و غذا به مدينه مى آوردند، روشن بود كه مردم از هر سو هجوم مى آوردند تا براى خود غذا تهيه كنند، و معمول بود وقتى كاروان تجارتى مى آمد مردم مشتاق ، طبل كوبان به استقبال آن مى رفتند. دختران از خانه ها بيرون آمده ، صف مى كشيدند و طبل ها را به صدا در مى آوردند.روز جمعه بود، مسلمانان براى نماز جمعه پشت سر پيامبر صلى الله عليه وآله جمع شدند و پيامبر صلى الله عليه وآله مشغول ايراد خطبه هاى نماز جمعه شد.خبر آمد كه يك قافله تجارتى به مدينه آمده است (يا دحيه كلبى از سفر تجارتى شام به مدينه آمده است )مسلمانان براى تهيه طعام از مسجد بيرون آمدند و تنها چند نفر (8يا 11يا 12يا 40نفر) پيامبر (ص ) ماندند، مسلمانان فكر مى كردند كه اگر دير بجنبيد، ديگران طعام را تمام كرده و براى آنها چيزى باقى نمى ماند، پيامبر صلى الله عليه وآله فرمود:سوگند به خدايى كه جانم در اختيار او است اگر شما چند نفر هم از مسجد مى رفتند، و كسى در مسجد نمى ماند آتش (قهر الهى ) سراسر بيابان را فرا مى گرفت و شما را به كام خود فرو مى كشيد و به نقل ديگر فرمود: اگر اينها نمى ماندند، از آسمان سنگ بر سر آنها مى باريد.در اين وقت بود كه آيه 11 سوره جمعه نازل گرديد:
و اذا راو تجاره اولهوا انفصواليها وتركوك قائماقل ما عندالله خير من اللهو و من التجاره و الله خير الرازقين .يعنى :و چون تجارتى ببينند يا آهنگ (طبلى بشنوند) به سوى آن بشتابند و تو را (اى پيامبر) تنها ايستاده بگذارند، بگو آنچه نزد خداست از آن آهنگ و از آن تجارت بهتر است و خداوند بهترين روزى دهندگان مى باشد

نشانه های ایمان در تحلیل قرآن

ایمان به معنای باور و اعتقاد قلبی به حق و تصدیق آن در عمل که شامل باور به خداوند و شرایع آسمانی از جمله شریعت اسلام در قلب و گفتار و کردار نیک و صالح به عنوان تصدیق کننده باور است، هر چند که بیش تر تمایل و گرایش به امری باطنی دارد ولی زمانی ایمان به عنوان ایمان کامل شناخته می شود که نشانه های آن در عمل خود را نشان دهد.بسیاری از دانشمندان و حتی مردم عادی، ایمان را،‌ تنها در حوزه قلبی و باطنی محدود می کنند؛ بنابراین، مرحله تصدیق به گفتار و کردار را از دایره ایمانی بیرون می دانند؛‌ بر این اساس می بایست گفت که ایمان قلبی، نیازمند نشانه ها و آثاری است که در زندگی شخص خود را آشکار می سازد؛ زیرا هر باور و اعتقادی،‌ اگر به شکل واقعی و حقیقی ، در جان و روح شخص باور و اعتقاد شده باشد،‌ در نگرش و کارهای شخص خود را نشان می دهد.قرآن برای ایمان واقعی، نشانه های چندی در حوزه های رفتاری، اخلاقی، اجتماعی و نیز مادی و معنوی ردگیری و شناسایی کرده است. نویسنده با بهره گیری از آیات قرآنی بر آن است تا این نشانه ها را مورد بررسی و تبیین قرار دهد، با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم.

شكرگزارى در روايات‏

امام صادق عليه السلام فرمود:شُكْرُ النِّعَمِ اجْتِنابُ الْمَحارِمِ، وَ تَمامُ الشُّكرِ قَوْلُ الرَّجُلِ: الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعالَمينَ. «12»شكر نعمت‏هاى الهى دورى از تمام گناهان است و تمام شكر به اين است كه انسان با تمام وجود بگويد، «الحمد للَّه‏ربّ العالمين.»رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:الطّاعِمُ الشّاكِرُ لَهُ مِنَ الأْجْرِ كَأجْرِ الصّائِمِ الْمُحْتَسِبِ، وَ الْمُعافَى الشّاكِرُ لَهُ مِنَ الأْجْرِ كالمُبْتَلَى الصّابِرِ والْمُعْطَى الشّاكِرُ لَهُ مِنْ الْأجرِ كَأَجْرِ الْمَحْرُومِ الْقانِعِ. «13»براى خورنده شكرگزار اجرى همچون اجر روزه دارى است كه رنج روزه‏دارى را به حساب خدا گزارد و اجر آن را از خدا خواهد. و براى سالم شاكر اجر همانند مبتلاى صابر است و براى آن در برابر نعمت‏هاى عنايت شده به او شاكر است، اجرى همانند اجر محروم قانع است.رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:يُنادى مُنادٍ يَوْمَ الْقِيامَةِ لَيَقُمِ الْحَمّادُونَ، فَيَقُومُ زُمْرَةٌ، فَيُنْصَبُ لَهُمْ لِواءٌ، فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ. قيل: وَ مَنِ الْحَمّادُونَ؟ فَقال: الَّذينَ يَشْكُرُونَ اللَّهَ تَعالى عَلى كُلِّ حالٍ. وَ فى لَفظٍ آخَرَ: الَّذينَ يَشْكُرُونَ اللَّهَ عَلَى السَّراءِ وَ الضَّرّاءِ. «14»روز قيامت فرياد كننده‏اى فرياد برمى‏دارد: حمّادون بپا خيزيد؛ عدّه‏اى برمى‏خيزند، پس براى آنان پرچمى قرار داده مى‏شود، سپس وارد بهشت مى‏شوند. عرضه داشتند، حمّادون كيانند؟ فرمود: آنان كه در هر حالى خدا را شكر كردند. و در حديث ديگرى آمده: آنان كه در راحت و سختى خدا را شكر كردند.

حمد در قرآن مجيد

سراسر ساعات روز ما اگر هماهنگ با خواسته‏هاى حضرت حقّ و سنّت رسول صلى الله عليه و آله و دستورهاى ائمّه معصومين عليهم السلام سپرى شود، به اين معنى كه درباره مردم جز حسن نيّت و خيرخواهى در قلب خويش نيّتى نداشته باشيم و اعضا و جوارح ما جز عمل صالح عملى از خود بروز ندهند و زبان ما جز خير و حق و عدل‏ و حقيقت كلامى نداشته باشد، خداوند مهربان را قلباً و عملًا و قولًا سپاس و ستايش نموده و در واقع به آياتى كه در قرآن مجيد ما را امر به سپاس و ستايش مى‏فرمايد عمل كرده‏ايم.

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَ كُنْ مِنَ السّاجِدينَ» «1»پس [براى دفع دلتنگى‏] پروردگارت را همراه با سپاس و ستايش تسبيح گوى و از سجده كنان باش.وَ قُلِ الْحَمْدُللَّهِ الَّذى لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَريكٌ فِى الْمُلْكِ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِىٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ كَبِّرْهُ تَكبيراً» «2»و بگو: همه ستايش‏ها ويژه خداست كه نه فرزندى گرفته و نه در فرمانروايى شريكى دارد و نه او را به سبب ناتوانى و ذلّت يار و ياورى است. و او را بسيار بزرگ شمار.فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها وَ مِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَ اطْرافَ النَّهارِ لَعَلَّكَ تَرْضى» «3»پس در برابر آنچه [مشركان‏] مى‏گويند، شكيبا باش، و پيش از طلوع خورشيد و پيش از غروب آن پروردگارت را همراه با سپاس و ستايش تسبيح گوى، و [نيز] در بخشى از ساعات شب و اطراف روز تسبيح گوى تا [به سنت‏ها و تدبيرهاى او] خشنود شوى.قُلِ الْحَمْدُللَّهِ وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذينَ اصْطَفى» «4»بگو: همه ستايش‏ها ويژه خداست، و درود بر آن بندگانش كه آنان را برگزيده است.

گامهاي اساسي براي تحقق وحدت در جامعه

اهداف وحدت بخشي

چنانچه گفتيم وحدت اسلامي هدفي است که قرآن بر آن تاکيد دارد و هر مسلماني بايد در پي تحقق آن باشد. اکنون در پي آن هستيم تاروشن کنيم که اين هدف داراي چه مقاصدي است و اگر در گذشته از يکديگر متفرق و پراکنده بوديم، اينک بر اسا س آرمان هايي در صدد تدارک و جبران مافات برآييم و در سايه قرآن واحد و قبله واحد مجتمع شويم، به همين دليل مي توان اهداف وحدت بخشي را در مسائل زير خلاصه کرد:

۱- نخستين هدف براي وحدت بخشي، کاستن تنش ها، اختلافات و از بين بردن کينه ها و پيشگيري ازجنگ ها و کشتارهاي مذهبي است.اين هدف بامشخص کردن مبرم ترين مسائل ديني وتعيين اولويتهاميسر مي گردد.

۲- جلوگيري از گسترش جريانهاي افراطي مذهبي، تشديد تعصب هاي کور و غير منطقي که معمولاً در سايه اختلافات مذهبي شکل مي گيرد و هر چه اين اختلاف ها افزوده مي شود، زمينه رواج غلو، خرافات، افزون مي شود.به جاي تعمق در دين و معنويت، حرکات ظاهري و شعاري افزايش پيدا مي کند و سطح دين از عمق به لايه هاي روبنايي و سطحي تنزل پيدا مي کند، مراسم ورفتارهاي ظاهرگرايانه فراوان مي شود اماازحقيقت دين هيچ خبري نيست، در صورتي که آگاهي از اهميت وحدت و رويکرد به آن، دين منطقي و مستدل و با پشتوانه اعتقاد آگاهانه را فراهم مي سازد.

۳- حفظ هويت اسلامي در جهان با وحدت بخشي به جهان اسلام شکل مي گيرد، حتي هويت شيعي باوحدت بيشترمي گردد، بويژه اگر اين هويت همراه با عمران و آباداني و توسعه اقتصادي و سياسي وسماحت همراه باشد.

۴- تقويت بنيه جامعه اسلامي.عزت و شکوه صدر اسلام هنگامي باز مي گردد که مسلمانان در يک صف قرار گيرند و امکانات و ثروت و قدرت و شکوه آنان رونقي براي اخلاق و معنويت شود.