حمد در قرآن مجيد

سراسر ساعات روز ما اگر هماهنگ با خواسته‏هاى حضرت حقّ و سنّت رسول صلى الله عليه و آله و دستورهاى ائمّه معصومين عليهم السلام سپرى شود، به اين معنى كه درباره مردم جز حسن نيّت و خيرخواهى در قلب خويش نيّتى نداشته باشيم و اعضا و جوارح ما جز عمل صالح عملى از خود بروز ندهند و زبان ما جز خير و حق و عدل‏ و حقيقت كلامى نداشته باشد، خداوند مهربان را قلباً و عملًا و قولًا سپاس و ستايش نموده و در واقع به آياتى كه در قرآن مجيد ما را امر به سپاس و ستايش مى‏فرمايد عمل كرده‏ايم.

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَ كُنْ مِنَ السّاجِدينَ» «1»پس [براى دفع دلتنگى‏] پروردگارت را همراه با سپاس و ستايش تسبيح گوى و از سجده كنان باش.وَ قُلِ الْحَمْدُللَّهِ الَّذى لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَريكٌ فِى الْمُلْكِ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِىٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ كَبِّرْهُ تَكبيراً» «2»و بگو: همه ستايش‏ها ويژه خداست كه نه فرزندى گرفته و نه در فرمانروايى شريكى دارد و نه او را به سبب ناتوانى و ذلّت يار و ياورى است. و او را بسيار بزرگ شمار.فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها وَ مِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَ اطْرافَ النَّهارِ لَعَلَّكَ تَرْضى» «3»پس در برابر آنچه [مشركان‏] مى‏گويند، شكيبا باش، و پيش از طلوع خورشيد و پيش از غروب آن پروردگارت را همراه با سپاس و ستايش تسبيح گوى، و [نيز] در بخشى از ساعات شب و اطراف روز تسبيح گوى تا [به سنت‏ها و تدبيرهاى او] خشنود شوى.قُلِ الْحَمْدُللَّهِ وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذينَ اصْطَفى» «4»بگو: همه ستايش‏ها ويژه خداست، و درود بر آن بندگانش كه آنان را برگزيده است.

شُكر در قرآن مجيد

شكر حقيقتى بس عظيم و واقعيتى بس بزرگ است كه قرآن مجيد و روايات، ادايش را در برابر هر نعمتى از نعمت‏هاى حق واجب مى‏دانند.اگر تمام مردم جهان قيام به شكر كنند، يعنى هر نعمتى كه به آنان عنايت شده در همان مسيرى خرج كنند كه صاحب نعمت معيّن فرموده، بساط ظلم و فساد و خيانت و جنايت از سطح زمين برچيده مى‏شود، چرا كه شكر به فرموده اهل اللّه، صرف نعمت در جايى است كه خدا فرموده و حقيقت شكر اجتناب از محارم الهى است.قرآن كريم در آيات متعدّدى، انسان را امر به شكر مى‏كند و آن را بر عهده انسان از واجبات الهيّه مى‏داند:فَاذْكُرُونى أَذْكُرْكُمْ وَ اشْكُرُوا لى وَ لا تَكْفُرُونِ» «5»پس مرا ياد كنيد تا شما را ياد كنم و مرا سپاس گزاريد و كفران نعمت نكنيد.يا أيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَاشْكُرُوا للَّهِ إنْ كُنْتُمْ إيّاهُ تَعْبُدُونَ» «6»اى اهل ايمان! از انواع ميوه‏ها و خوردنى‏هاى پاكيزه‏اى كه روزى شما كرده‏ايم، بخوريد و خدا را سپاس گزاريد، اگر فقط او را مى‏پرستيد.فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْكُرُوا لَهُ إلَيْهِ تُرْجَعُونَ» «7»پس رزق را نزد خدا بجوييد و او را بندگى كنيد و او را شكر كنيد كه [فقط] به سوى او بازگردانده مى‏شويد.

منافع شكرگزارى‏

قرآن در آياتى تذكر مى‏دهد كه بازگشت منافع شكر به خود شماست و اين شماييد كه در صورت شكرگزارى به خير و آخرت مى‏رسيد.وَ مَنْ شَكَرَ فَإنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإنَّ رَبّى غَنِىٌّ كَريمٌ» «8»و هر كس كه سپاس گزارى كند، به سود خود سپاس گزارى مى‏كند و هر كس ناسپاسى ورزد، [زيانى به خدا نمى‏رساند]؛ زيرا پروردگارم بى‏نياز و كريم است.وَ لَقَدْ آتَيْنا لُقْمانَ الْحِكْمَةَ أنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَ مَنْ يَشْكُرْ فَإنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإنَّ اللَّهَ غَنِىٌّ حَميدٌ» «9»و به راستى ما به لقمان حكمت عطا كرديم كه نسبت به خدا سپاس‏گزار و شاكر باش و هركه سپاس گزارد تنها به سود خود سپاس مى‏گزارد، و هركه ناسپاسى كند [به خدا زيان نمى‏زند؛ زيرا] خدا بى‏نياز و ستوده است.فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» «10»بنابراين از خدا پروا كنيد، باشد كه سپاس گزارى نماييد.وَاللَّهُ أخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ امَّهاتِكُمْ لاتَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأْبْصارَ وَ الأْفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» «11»و خدا شما را از شكم مادرانتان بيرون آورد در حالى كه چيزى نمى‏دانستيد، و براى شما گوش و چشم و قلب قرار داد تا سپاس گزارى كنيد.