«إنّا جعلنا فى أعناقهم أغلالاً فهى إلى الأذقان فهم مقمحون * و جعلنا من بين أيديهم سدّاً و من خلفهم سداً فأغشيناهم فهم لايبصرون» براى شناخت خداوند معمولاً دو راه مطالعه وجود دارد:
 1 - مطالعه در نشانه‏هاى خدا كه در جسم و جان انسان است و آن را «آيات انفسى» مى‏نامند.
 2 - مطالعه در آياتى كه در بيرون وجود انسان است، مانند زمين و آسمان و ثوابت و سيارات و كوه و دريا و ... و آن را «آيات آفاقى» مى‏نامند كه قرآن كريم به هر دو اشاره كرده است؛ «سنريهم أياتنا فى الافاق و فى أنفسهم حتّى يتبيّن لهم أنّه الحقّ».(192) كسانى كه ايمان نمى‏آورند و از شناخت خداوند محروم مى‏شوند، به دليل آن است كه به سوءِ اختيار خود موانعى ايجاد كردند، مانعى كه نمى‏گذارد انسان در آيات الهى نظر كند، دو قسم است: يكى از نظر كردن در آيات انفسى جلوگيرى مى‏كند و ديگرى از نظر كردن در آيات آفاقى. موانع نوع اول را به غل و زنجيرى تشبيه كرده كه صاحبش را مقمح كند؛ يعنى نمى‏گذارد كه سرش را پايين آورده و خودش را نگاه كند و چشم بر بدن خود بيفكند و نوع دوم را به سدّى تشبيه كرده كه اطراف انسان كشيده شده باشد و نگذارد كه انسان چيزى را ببيند. كسى كه به اين دو مانع مبتلا گردد، به كلّى از نظر كردن محروم مى‏ماند.(193)

انسان و نياز به خداوند

نياز هميشگى موجودات به پرورش الهى

  سرّ اين كه خداوند فرمود: «الحمد للّه ربّ العالمين» و نفرمود: «الحمد للّه خالق العالمين»، آن است كه احتياج موجودات و اشياى جهان به موجد، در حال حدوث، امر مسلّمى است، اما نياز به آن‏ها به مُبقى و مربّى، در حال بقا، امر اختلافى است. خداوند تعبير به «رب» كرد تا بفهماند كه موجود تحت تربيت، در حال بقا نيز نيازمند به مربّى است.(194)

ضرورت توجه به خداوند و پرهيز از توجه به غير خدا

  آنان كه به غير خدا رو كنند، هيچ عذرى در قيامت ندارند. زيرا خداوند متعال هم انسان‏ها را دعوت مى‏كند؛ «و اللّه يدعوا إلى دار السّلام»(195) هم مردم را راهنمايى مى‏كند؛ «يهدى من يشاء»(196) هم مزد و اجر مى‏دهد؛ «للّذين أحسنوا الحسنى‏»(197) هم اضافه مى‏دهد؛ «و زيادة»(198) هم دعاى انسان‏ها را مستجاب مى‏كند؛ «أدعونى أستجب لكم».(199)
 از طرفى غير خدا توان يارى كردن انسان را ندارد؛ «و الّذين تدعون من دونه لايستطيعون نصركم»،(200)دعاى انسان را نمى‏شنوند؛ «إن تدعوهم لايسمعوا دعائكم»،(201)مالك هيچ نفع و ضررى نيستند؛ «قل أتعبدون من دون اللّه ما لايملك لكم ضرّاً و لانفعاً»،(202)مالك رزق انسان نيستند؛ «إنّ الّذين تعبدون من دون اللّه لايملكون لكم رزقاً»،(203)هيچ دليلى بر توجه به آن‏ها وجود ندارد؛ «و يعبدون من دون اللّه ما لم ينزل به سلطاناً».(204)

نيازمندى همگانى موجودات به خداوند

  «يسأله من فى السّموات و الأرض كلّ يوم هو فى شأن»(205)
 آيه‏ى شريفه‏ى فوق دلالت دارد بر اين كه تمام موجودات زمينى و آسمانى از خداوند درخواست دايمى دارند. تعبير به «يسأله» به صورت فعل مضارع، نشان مى‏دهد كه اين درخواست هميشگى است. البته اين درخواست به زبان نيست، بلكه درخواست به احتياج است. زيرا احتياج، خودش زبان است و روشن است كه تمام موجودات جهان از هر جهت به خداوند نياز دارند. چنانكه قرآن كريم مى‏فرمايد: «أنتم الفقراء إلى اللّه و اللّه هو الغنىّ الحميد».(206)
 خداوند متعال پاسخ اين نياز را داده است، چنانكه مى‏فرمايد: «و ءاتاكم من كلّ ما سألتموه».(207)ذيل همين آيه نيز همين معنا را بيان كرده است؛ «كلّ يوم هو فى شأن». آرى خلقت او پيوسته و مستمر است و پاسخگويى او به نيازهاى مختلف درخواست‏كنندگان نيز چنين است.(208)