مباني انقلاب اسلامي از منظر قرآن

نویسنده: علی مهدوی

 سیاست در عین دیانت

«فلاو ربك لایومنون حتی یحكموك فیما شجر بینهم ثم لایجدوا فی انفسهم حرجا مما قضیت و یسلموا تسلیما؛ پس چنین نیست، سوگند به پروردگارت كه ایمان نمی آورند مگر آنكه تو را در مورد آنچه میان آنان مایه اختلاف است داور گردانند و سپس از حكمی كه كرده ای در دلهایشان هیچ احساس ناراحتی نكنند و كاملاتسلیم باشند»(نساء/65). دین اسلام صرفا یك سلسله امور عبادی و فردی نیست، بلكه جامعیت اسلام در مقام آیینی كه هیچ یك از امور فردی و جزئی و جمعی و كلی مرتبط با هدایت و صلاح انسان را فرو گذار نكرده است، اقتضا می‌كند مسئله مهمی چون حكومت را كه هدایت نهایی بشر و مسائل زندگی او بدان وابسته است بی پاسخ نگذارد. از این رو قرآن كریم هم بر اصل حكومت تاكید دارد و هم بر نوع حاكمیت و در آیات متعددی ایجاد قانون و حاكمیت مطلق را از آنِ خداوند می‌داند: «ان الحكم الالله». در آیات دیگری مشروعیت حكومت‌های خودكامه را رد می‌كند: «یریدون ان یتحاكموا الی الطاغوت و قد امروا ان یكفروا به».در برخی از آیات نیز به رویارویی با حكومت طاغوت دستور می‌دهد: «اذهب الی فرعون انه طغی». قرآن كریم پیامبران الهی را شایسته حكومت و ولایت می‌داند و نهایتاً امر حاكمیت و رهبری را به رسول خدا و صاحبان امر ولایت كه جانشینان آن حضرت اند، می‌سپارد و مومنان را به پیروی از آنها ملزم می‌كند:

«یا ایها الذین آمنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منكم».

بنابراین رسول خدا (ص) و جانشینان آن حضرت دارای سه نشان بودند: یكی اینكه امام و پیشوا و مرجع دینی مردم هستند، از این رو سخن و عملشان حجت است:

«و ما آتاكم الرسول فخذوه و ما نهاكم عنه فانتهوا؛

و آنچه را رسول خدا برای شما آورده بگیرید و از آنچه نهی كرده خودداری كنید»(حشر/7). دیگر اینكه ولایت قضائی داشتند، یعنی حكمشان در اختلافات حقوقی و مخاصمات فصل الخطاب بوده است (آیه صدر بحث).

همچنین دارای ولایت سیاسی و اجتماعی هستند، یعنی سیاستگذار و مدیر جامعه و ولی امر مسلمین بوده اند:

«انما ولیكم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلوه و یوتون الزكوه و هم راكعون؛

سرپرست و ولی شما تنها خداست و پیامبر او و آنها كه ایمان آورده اند، همانها كه نماز را بر پا می‌دارند و در حال ركوع زكات می‌دهند»(مائده/55).

علاوه بر این، آیات ولایت و قضاوت، جهاد و شهادت، مبارزه با كفر و طاغوت و نفی سلطه پذیری، امر به معروف و نهی از منكر، حدود الهی و سیاستهای اقتصادی نیز بیانگر جدا نبودن دین از سیاست اند. احكام اقتصادی مانند بیع و اجاره، خمس و زكات، انفال و خراج و ...؛ مسائل اجتماعی از قبیل حكومت و قضاوت؛ مسائل كیفری مانند حدود، از قبیل حد زنا، حد محارب، حد سارق و قصاص و دیات و تعزیرات و برنامه‌های نظامی و دفاعی و جهاد و شهادت در راه خدا و امور حقوقی از قبیل نكاح و طلاق و وصیت و ارث و وقف و مانند آن، كه انتظار می‌رود دین درباره همه این امور برنامه داشته باشد و حیات انسانی وابسته به ساماندهی آنهاست، بدون قانون و بدون تعیین مجری مقدور نیست. بنابراین در دین اسلام، سیاست جدای از دیانت نیست و بسیاری از احكام عبادی در بستر حكومت و سیاست مجال تحقق می‌یابند.

امام خمینی (ره) در بخشی از وصیت نامه سیاسی الهی خود با تبیین توطئه مهم استعمارگران برای جوامع اسلامی كه طرح مسئله نادرست دوری دین از سیاست و حكومت است، می‌فرمایند: «و اما طایفه دوم كه نقشه مودیانه دارند و اسلام را از حكومت و سیاست جدا می‌دانند، باید به این نادانان گفت كه قرآن كریم و سنت رسول الله (ص) آن قدر كه در حكومت و سیاست احكام دارند در سایر چیزها ندارند بلكه بسیاری از احكام عبادی اسلام، عبادی سیاسی است كه غفلت از آنها این مصیبتها را به بار آورده است».

مقام معظم رهبری نیز در بیانات خویش فرمودند: «این اسلام آمریكایی است كه مردم را به دوری از سیاست و فهم و بحث و عمل سیاسی می‌خواند ولی اسلام ناب محمدی(ص) سیاست را بخشی از دین و غیر قابل جدایی از آن می‌داندو همه مسلمین را به درك و عمل سیاسی دعوت می‌كند و این چیزی است كه ملتهای مسلمان باید همواره از امام فقید خود و زبان گویای اسلام به یاد داشته باشند»