قضا و قدر چيست؟

1ـ معناى قضا: آيا تاكنون اسم قاضى را شنيده‌ايد؟ مثلا مى‌گويند فلانى قاضى دادگسترى است. آيا مى‌دانيد كار قاضى چيست و چرا به او قاضى مى‌گويند؟ كار قاضى اين است كه وقتى بين دو نفر مشكل يا دعوايى پيش مى‌آيد به او مراجعه مى‌كنند و او حق را به يك طرف، كه حق با اوست مى‌دهد و دعوا را خاتمه مى‌بخشد. پس چون قاضى دعوا را «فيصله مى‌بخشد»، «تمام مى‌كند» و خاتمه مى‌بخشد به او قاضى مى‌گويند.با اين مثال كه متوجه شديد كه معناى قضا: «فيصله بخشيدن به كار» و «تمام كردن» مى‌باشد. حال وقتى مى‌گويند قضاى الهى بر چيزى تعلق گرفته، به اين معنا است: كه خداوند اين گونه حكم كرده كه آن چيز با علت‌هاى خودش به گونه‌اى خاص ايجاد شود و حتمى شود; مثلا قضا و قدر الهى بر اين تعلق گرفته كه اگر كسى به آتش دست بزند دست او بسوزد، اگر كسى خودش را از بلندى پرتاب كند، صدمه ببيند، «آسمان‌هاى هفت گانه در دو روز (دو دوره) خلق شوند» و اما وقتى مى‌گويند قضاى الهى بر اين تعلق گرفته كه جز او را پرستش نكنيد، يعنى حكم و دستور خداوند بر اين تعلق گرفته است.2ـ معناى  قدر: قَدْر به معناى تقدير كردن و اندازه گرفتن است وقتى مى‌گويند قدر الهى، يعنى خداوند قدر و اندازه هر چيز را مشخص كرده است; مثلا خداوند مشخص كرده است و قدر الهى بر اين تعلق گرفته كه سال 365 روز باشد. در حوادثى هم كه اتفاق مى‌افتد قدر الهى بر اين تعلق گرفته است كه اگر علت‌ها فراهم شود، نتيجه مورد نظر هم به دست آيد; مثلا اگر كسى بيمار شود و دارويى كه براى همان بيمارى وجود دارد مصرف كند و خوب شود، خوب شدن شخص مطابق قضا و قدر الهى است، چون خداوند اين گونه تقدير كرده است كه خوردن دارو موجب بهبودى شود. حال اگر مريض دارو مصرف نكرد و بيماريش شديدتر شد باز هم مطابق قضا و قدر الهى است.

آيا قضا و قدر امرى حتمى و تغييرناپذير است يا ما مى‌توانيم با دعا، صدقه و‌... آن را تغيير دهيم؟

در پاسخ قبلى نوشتم كه قضا و قدر الهى به اين معناى است كه خداوند علت‌ها و سبب‌هايى را قرار داده و مقرر كرده است كه اين علت‌ها نتيجه‌هاى خودشان را بدهند و به قول يكى از شاعران:از مكافات عمل غافل مشو***گندم از گندم برويد جو ز جو پس، قضا و قدر الهى بر اين تعلق گرفته كه علت به وجود آمدن گندم، دانه گندم باشد، نه دانه جو. پس اگر دانه گندمى در جاى مناسب قرار گيرد و شرايط فراهم باشد به بوته گندم تبديل مى‌شود.قضا و قدر الهى دو گونه است: الف ـ قضا و قدر حتمى و غير قابل تغيير. ب ـ قضا و قدر مشروط.براى آن كه فرق اين دو را بدانيد، به مثال زير توجه كنيد.سمّ كشنده است، پس اگر كسى سم بخورد و مقدار سم به اندازه‌اى باشد كه موجب مرگ مى‌شود، چنين شخصى خواهد مرد. اما اگر كسى سم بخورد و فوراً دارويى كه اثر سم را ازبين مى‌برد بخورد آيا باز هم خواهد مرد؟ پاسخ روشن است. اگر كسى را مار نيش بزند و او فوراً به دكتر مراجعه كند و دكتر داروى ضد سم به او تزريق كند چنين شخصى نخواهد مرد.
پس سم مار هميشه كشنده نيست بلكه در صورتى كشنده است كه داروى ضد سم مصرف نشود. در اين مثال، كشنده بودن سم، قضا و قدر غير حتمى است، حال اگر سم خورده شد و داروى ضد سم مصرف نشد كشته شدن حتمى خواهد بود و به اصطلاح جايش در لوح محفوظ است.سرنوشت ما نيز همين گونه است و صدقه دادن و ساير كارهاى خوب مانند داروى ضد سمّ است. پس ممكن است قضا و قدر غير حتمى الهى به اين تعلق گرفته باشد كه براى ما حادثه‌اى اتفاق بيفتد، حال اگر صدقه بدهيم. صدقه مانند پادزهر جلوى آن حادثه را مى‌گيرد.^[1]