از آن جا كه جميع تكاليف الهى مشروط به علم و قدرت هستند، كسانى كه از درك حقيقت قاصر و جاهل به آن باشند، از عذاب الهى مصون مى‏مانند . اين گروه كه اكثريت مردم را تشكيل مى‏دهند، سرنوشت مقصران و معاندان را نخواهند داشت . خداوند آن گاه كه درباره كافران سخن مى‏گويد، يادآور مى‏شود كه جاى گاه آنان دوزخ است . پس مستضعفان را استثنا كرده و مى‏فرمايد:

«الا المستضعفين من الرجال والنساء والولدان لا يستطيعون حيلة ولا يهتدون سبيلا . فاولئك عسى الله ان يعفو عنهم وكان الله عفوا غفورا; ⁽⁷⁾ مگر آن دسته از مردان و زنان و كودكانى كه به راستى تحت فشار قرار گرفته‏اند (و حقيقتا مستضعفند) نه چاره‏اى دارند، و نه راهى (براى نجات از آن محيط آلوده) مى‏يابند . ممكن است‏خداوند، آن‏ها را مورد عفو قرار دهد; و خداوند عفو كننده و آمرزنده است .»

بايد توجه داشت كه مستضعفان تنها اختصاص به متولد شدگان در سرزمين‏هاى دور - كه امكان آموزش دين صحيح در آن جا فراهم نيست - ندارند، بلكه حتى شامل كسانى مى‏شود كه در خانواده هايى تربيت‏يافته‏اند كه آيين موروثى خود را بسيار محكم و استوار مى‏دانند، مانند بودايى‏ها و برهمن‏ها كه در شرق آسيا به سر مى‏برند و احتمال نمى‏دهند كه آيين حقى خارج از اين محدوده وجود داشته باشد . ⁽⁸⁾ همين امر در مورد اكثر مردم در كشورهاى غير مسلمان نيز صادق است; اگرچه به واسطه رسانه‏هاى جمعى، نامى از اسلام شنيده‏اند، با اين حال، فضاسازى رسانه‏هاى استكبارى به گونه‏اى بود كه فرصت نكردند حتى لحظه‏اى درباره حقانيت دين اسلام تامل كنند، لذا آن را امرى باطل و خشونت‏بار قلمداد كرده‏اند

ج) كافران اهل خير از عمل خود بهره‏مند مى‏شوند

با توجه به مطالب گذشته، از اين نكته نبايد غافل شد كه عمل خير غير مسلمانان، اگرچه عمقى نداشته و باعث‏بالا رفتن درجات و نيل به سعادت اخروى آن‏ها نمى‏شود در عين حال، چنان كه در قرآن آمده، هيچ عمل خيرى بدون پاداش نمى‏ماند، آن جا كه مى‏فرمايد:

«انا لا نضيع اجر من احسن عملا; ⁽⁹⁾ ما اجر كار نيك هيچ كس را از بين نمى‏بريم .»

يا مى‏فرمايد: «فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره‏» ⁽¹⁰⁾

باز هم اعمال خير غير مسلمانان آثارى خواهد داشت كه البته نسبت‏به اعمالى كه توام با ايمان است، بسيار ناچيز است . برخى از روايات نيز همين حقيقت را بيان داشته‏اند، چنان كه پيامبر ( صلى الله عليه و آله و سلم) مى‏فرمايد:

از اهل آتش، آن كه عذابش از همه آسان‏تر است، «ابن جذعان‏» مى‏باشد . گفته شد: اى رسول خدا! ابن جذعان چه كرده است كه عذابش از همه آسان‏تر است؟

حضرت فرمود: چون عادت او اين بود كه مردم را غذا مى‏داد و اطعام مى‏نمود . ⁽¹¹⁾

هم چنين امام باقر ( عليه السلام) مى‏فرمايد:

مرد مؤمنى كه تحت قدرت و سلطنت‏حاكم جبار و ستمگرى زندگى مى‏كرد، به دليل اين كه به حقوق او تعدى مى‏شد و مورد اهانت قرار مى‏گرفت‏به دارالشرك فرار كرد و در منزل يكى از مشركان سكنا گزيد . مرد مشرك از او حمايت كرد، و با عطوفت و مهربانى با او رفتار مى‏كرد، وقت مرگ فرا رسيد، خداوند به او وحى فرستاد: به عزت و جلال خودم سوگند! اگر در بهشت من جايى براى تو بود، تو را در آن جا سكنا مى‏دادم، اما بهشت من بر هر كسى كه در حال شرك بميرد، حرام است، لكن خطاب به آتش كرد و گفت اى آتش! او را حركت مده و آزار مرسان و ناراحت مكن و صبح و شب رزق و روزى او را برايش بياوريد!

راوى حديث (عبيدالله وصافى) مى‏گويد كه پرسيدم: آيا رزق و روزى او را از بهشت مى‏آورند؟

حضرت فرمود: از جايى مى‏آورند كه خدا خواسته است! ⁽¹²⁾

پرسش: شان نزول سوره قدر چيست؟ و اين سوره در مورد چه كسى نازل شده است؟

(مرتضى يوسفى - دانش‏آموز: املش)

پاسخ: در شان نزول اين سوره، رواياتى از امامان معصوم (عليهم‏السلام) وارد شده است كه حضرت رسول ( صلى الله عليه و آله و سلم) در خواب ديد بنى اميه بر منبر او بالا مى‏روند، و سخت اندوهناك شد . خداوند متعال نيز براى تسليتش اين سوره را نازل كرد و در آن فرمود: شب قدر بهتر از هزار ماه [حكومت‏بنى‏اميه] است . ⁽¹³⁾

در حديثى از امام صادق ( عليه السلام) آمده است كه فرمود: «انا انزلناه فى ليلة القدر: الليلة، فاطمه و القدر الله، فمن عرف فاطمه حق معرفتها، فقد ادرك ليلة القدر . . . ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم، مقصود از اين شب، فاطمه (س) است، و مقصود از «قدر» خداست، هر كس فاطمه را چنان كه شايسته و در خور شناخت او است، بشناسد به يقين شب قدر را دريافته است . . .» ⁽¹⁴⁾

در احاديث فراوان ديگر آمده است كه شب قدر، براى على بن ابى طالب ( عليه السلام) و يازده فرزند اوست، مثلا در حديثى از حضرت رسول ( صلى الله عليه و آله و سلم) آمده است كه به اصحاب خود فرمود: «آمنوا بليلة القدر، انها تكون لعلى بن ابى طالب ( عليه السلام) و لولده الاحد عشر من بعدى; به شب قدر ايمان بياوريد، همانا شب قدر براى على بن ابى طالب ( عليه السلام) و براى يازده فرزند او بعد از من است . در روايتى از امام باقر ( عليه السلام) است كه فرمود: «فانها لولاة الامر خاصة بعد رسول الله ( صلى الله عليه و آله و سلم) ; شب مبارك مخصوص واليان امر بعد از رسول خداست .»

انطباق اين روايات بر شب قدر، از نظر بعضى از مفسران مثل صاحب كتاب كنزالدقائق از اين نظر است كه ولايت فرزندان فاطمه زهرا (س) نيز در اين شب نازل مى‏شود، پس باطن شب قدر مربوط به ولايت اهل بيت وحى و رسالت ( عليه السلام) مخصوصا سر سلسله ولايت‏بعد از رسول ( صلى الله عليه و آله و سلم) على ( عليه السلام) و فاطمه (س) است; البته در وجه تاويل اين روايات بر اين آيه جاى تامل بيشترى است; زيرا مفسران بزرگ ديگرى چون علامه طباطبايى (ره) و تفسير نمونه از اين روايات سخنى به ميان نياورده‏اند . ⁽¹⁵⁾

پرسش: لطفا پيش گويى‏هايى كه در قرآن كريم آمده، بيان فرماييد؟

(محمد رضايى - دانش‏آموز: قم)

پاسخ: «قل للذين كفروا ستغلبون و تحشرون الى جهنم و بئس المهاد; (آل‏عمران‏12) به آن‏ها كه كافر شدند، بگو: (از پيروزى موقت‏خود در جنگ احد شاد نباشند) به زودى مغلوب خواهيد شد، (و سپس در رستاخيز) به سوى جهنم محشور خواهيد گشت و چه بد جايگاهى است .»

در اين آيه، خداوند متعال به پيامبر اكرم ( صلى الله عليه و آله و سلم) بشارت مى‏دهد كه بر همه دشمنان پيروز خواهد شد و به كافران هشدار مى‏دهد: علاوه بر اين كه در اين جهان شكست‏خواهيد خورد و مغلوب خواهيد شد، در جهان ديگر سرانجامى شوم در پيش رو خواهيد داشت .

اين آيه بعد از جنگ «احد» نازل شده و اين در حالى بود كه مسلمانان از نظر ظاهر، قدرت و نفوذ خود را از دست داده بودند و در شرايطى به سر مى‏بردند كه نشانه‏هاى پيروزى مسلمانان بر كفار و يهود روشن نبود; طولى نكشيد كه مضمون آيه تحقق يافت . يهوديان مدينه (بنى‏قريظه و بنى‏نضير) درهم شكسته شدند و در غزوه خيبر، مهم‏ترين مركز قدرت آنان متلاشى شد و مشركان نيز در فتح مكه براى هميشه مغلوب گشتند . ⁽¹⁶⁾

2 . «ان الذى فرض عليك القرآن لرادك الى معاد; (قصص 85) آن كس كه قرآن را بر تو فرض كرد، تو را به جايگاهت (زادگاهت) باز مى‏گرداند .» آيه فوق نيز يكى از پيشگويى‏هاى قرآن كريم است . هنگامى كه پيامبر اكرم ( صلى الله عليه و آله و سلم) به قصد هجرت از مكه به سوى مدينه مى‏آمد در «سرزمين جحفه‏» به ياد موطنش مكه افتاد . پيك وحى خدا، جبرئيل نازل شد، و پرسيد: آيا به راستى به شهر و زادگاهت اشتياق دارى؟

پيامبر فرمود: آرى، اين آيه نازل شد و سرانجام اين وعده بزرگ تحقق يافت و پيامبراكرم ( صلى الله عليه و آله و سلم) پيروزمندانه با ارتشى نيرومند و قدرت و عظمتى فراوان وارد مكه شد . ⁽¹⁷⁾

3 . «انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون; (حجر، 9) ما قرآن را نازل كرديم، و ما به طور قطع آن را پاسدارى مى‏كنيم .» آيه فوق، وعده‏اى است‏بر اين كه قرآن كريم، چراغى است كه هرگز در آن غروب افول وجود نخواهد داشت; به طورى كه اگر همه جباران و زورمندان و منحرفان جهان دست‏به دست هم بدهند كه نورش را خاموش كنند، توانايى نخواهند داشت، چرا كه خداوند حفظ و پاسدارى از آن را به عهده گرفته است . ⁽¹⁸⁾

البته پيشگويى‏هاى قرآن كريم بسيار بيش‏تر از موارد مذكور است كه به برخى از آن‏ها در زير اشاره مى‏شود:

الف) فهرست آيات ديگرى كه خبر از آينده داده و پيشگويى صريح در آن شده، عبارتند از: قمر، 45- 46/توبه 15- 14/نحل 8/قصص 85/فتح 27/كوثر 3- 1/تبت 5- 1 .

ب) فهرست پيشگويى‏هاى علمى قرآن كريم، عبارتند از: انعام 125/يونس 5/نحل 15/يس 40- 37/صافات 6/واقعه 76- 75/نبا 16- 6/طارق 7- 5 .

. . .

با تقدير و تشكر از مركز فرهنگ و معارف قرآن دفتر تبليغات اسلامى كه در تهيه پرسش‏ها و پاسخ‏هاى قرآنى، مجله را همراهى كردند .

ضمنا خوانندگان گرامى براى دريافت پاسخ به پرسش‏هاى قرآنى خود مى‏توانند با اين مركز مكاتبه يا تماس داشته باشند .

نشانى: قم - صندوق پستى 3775- 37185 دورنويس: 7736270

تلفن: 7742160- 7742150

پى‏نوشت‏ها:

1 . آل عمران (3) آيه‏85 .

2 . ملك (67) آيه‏2 .

3 . محمد تقى، مصباح يزدى، آموزش عقائد، ج‏3، سازمان تبليغات اسلامى، چاپ اول، ص‏130 .

4 . نساء (4) آيه 124 .

5 . ابراهيم (14) آيه‏18 .

6 . نور (24) آيه 39 .

7 . نساء (4) آيه 98 و 99 .

8 . جعفر سبحانى، مدخل مسائل جديد در علم كلام، ص‏320 .

9 . كهف (18) آيه‏30 .

10 . زلزال (99) آيه‏7 .

11 . مجلسى، بحار الانوار، ج‏3، ص‏316 .

12 . سيد محمد حسين، حسينى طهرانى، معادشناسى، ج‏10، ص‏341 و 340 .

13 . الميزان، علامه طباطبايى، ج‏20، ص‏330 .

14 . بحارالانوار، محمد باقر مجلسى، ج‏43، ص‏65، ح‏58 .

15 . اقتباس از كنزالدقائق، علامه شيخ محمد بن محمد رضا قمى مشهدى، ج‏14، ص‏358 و ج‏12، ص‏116، مؤسسه طبع و نشر ارشاد اسلامى .

16 . ر . ك: تفسير نمونه، آية الله مكارم شيرازى و ديگران، ج‏2، ص‏334، دارالكتب الاسلامية .

17 . ر . ك: تفسير نمونه، ج‏16، ص‏184 .

18 . ر . ك: تفسير نمونه، ج‏11، ص‏17 .