«و وصّى بها ابراهيم بنيه و يعقوب يا بنىّ إنّ اللّه اصطفى لكم الدّين  و لا تموتنّ إلاّ و أنتم مسلمون»(396) همان گونه كه حضرت ابراهيم‏عليه السلام و حضرت يعقوب‏عليه السلام فرزندان خويش را به آيين اسلام سفارش كردند، هر انسانى موظّف است به فكر عقايد نسل خود باشد. نشانه‏ى پدر مهربان تنها آن نيست كه در فكر تأمين زندگى مادى فرزندانش باشد، بلكه لازم است در فكر سلامت عقيده و ايمان نسل و فرزندان خود نيز باشد و در وصاياى خويش تنها به جنبه‏هاى مادّى اكتفا نكند.(397)

 آزمايش حضرت ابراهيم‏عليه السلام‏

  خداوند حضرت ابراهيم‏عليه السلام را به غير خويش و به جزء خويش و به كلّ خويش آزمايش كرد:
 الف - آزمايش به غير خويش؛ به او گفتند از هزارها گوسفند دل بردار و همه را در راه خدا صرف كن. كه حضرت همه را در راه خدا بخشيد. ب - آزمايش به جزء خويش؛ حضرت ابراهيم وقتى به جمال اسماعيل نظاره كرد، توجهى از او پديد آمد. خطاب آمد: اى خليل! دوستى ما با دوستى ديگرى جمع نيايد. از اين رو، به او گفتند: اسماعيل را قربانى كن كه اطاعت كرد؛ «يا بنىّ إنّى أرى فى المنام إنّى أذبحك فانظر ماذا ترى‏».(398) ج - آزمايش به كل خويش؛ نمرود براى مبارزه با ابراهيم‏عليه السلام آتشى را افروخت و او را در آتش افكندند كه خطاب آمد: «يا ناركونى برداً و سلاماً على براهيم».(399)

حضرت يوسف‏عليه السلام‏

قصه يوسف‏عليه السلام نيكوترين قصه‏ها

  قصه‏اى در قرآن كريم زيباتر از قصه حضرت يوسف‏عليه السلام نيست. زيرا  الف - خداوند در آغاز سوره فرمود: «نحن نقصّ عليك أحسن القصص»،(400)و در آخر سوره فرمود: «لقد كان فى قصصهم عبرة لاولى الألباب».(401)در اول گفت: نيكوترين قصه‏ها است، در آخر گفت: در اين قصه پندها و عبرت‏ها است.
 ب - خداوند وقتى كه قصص انبيا را مطرح مى‏كند، واسطه در ميان مى‏آورد؛ چنانكه در قصه نوح فرمود: «واتل عليهم نبأ نوح»،(402)در قصه حضرت ابراهيم فرمود: «واتل عليهم نبأ إبراهيم»،(403)در قصه پسران آدم فرمود: «واتل عليهم نبأابنى ءادم».(404)چون به قصه يوسف رسيد، واسطه را از ميان برداشت و به خود اضافه كرد؛ «نحن نقصّ».(405)
 برجسته‏ ترين مقام يوسف‏عليه السلام‏

  برجسته‏ترين مقامى كه قرآن كريم براى يوسف‏عليه السلام اثبات مى‏كند، همان مخلص بودن اوست. رسالت، سمت پيام آورى است، اخلاص درجه‏ى عاليه‏ى كمال انسانى است كه چيزى در حرم امن قلب يك انسان مخلص راه ندارد، همان گونه كه خداوند در باره‏ى اسحق و يعقوب و ابراهيم خليل مى‏فرمايد: «إنّا أخلصناهم بخالصة ذكرى الدّار»؛ اين‏ها بندگان مخلص ما هستند. در باره‏ى اخلاص حضرت يوسف صدّيق‏عليه السلام نيز صحّه گذاشت و فرمود او بنده‏ى مخلص ماست. از اين رو گناه در او راه ندارد و آن حضرت در پرشورترين حالت‏هاى جوانى و در شديدترين خطرات مالى، به سنگين‏ترين آزمون‏هاى الهى مبتلا شد و پيروز به در آمد.
 در دوران كودكى به چاه افكنده شد و لب به شكايت باز نكرد، به صورت يك برده فروخته شد، به كيد زنان زندانى شد، اما در همه‏ى حالات صبور و شاكر بود و همه‏ى اين‏ها نشانه‏ى بنده‏ى مخلص بودن اوست.(406)
حضرت يوسف‏عليه السلام و علم غيب

  قرآن كريم آگاهى حضرت يوسف‏عليه السلام از علم غيب را اثبات كرده است: «اذهبوا بقميصى هذا فألقوه على وجه أبى يأت بصيراً»؛(407)او مى‏داند كه پيراهنش اين خصيصه را دارد كه از راه معجزه، نابينايى پدرش يعقوب‏عليه السلام را شفا مى‏دهد، همان گونه كه آشنايى با علم غيب را نيز براى حضرت يعقوب‏عليه السلام نيز ذكر كرده است كه حضرت وصال يوسف‏عليه السلام را خبر مى‏دهد؛ «إنّى لأجد ريح يوسف لولا أن تفنّدون».(408)
 لطف الهى نسبت به يوسف‏عليه السلام‏

  «كذلك لنصرف عنه السّوء و الفحشاء إنّه من عبادنا المخلصين»(409)
 خداوند متعال در باره‏ى حضرت يوسف‏عليه السلام مى‏فرمايد: اين گونه پليدى و ناپاكى را از وى دور كرديم؛ «كذلك لنصرف عنه السّوء و الفحشاء»، نفرمود: اين گونه او را از زشتى و معصيت دور گردانيديم؛ «كذلك لنصرفه عن السّوء و الفحشاء». زيرا در اين صورت نشانه‏ى روشنى بود كه مقتضى اقدام به آلودگى در آن حضرت بود و اين با شهادت خداوند به بنده‏ى مخلص بودن او ناسازگار است؛ «إنّه من عبادنا المخلصين».(410)مخلصين كسانى هستند كه در پرتو شايستگى‏هايشان از وساوس شيطان در امان هستندو به چيزى جز خدا نمى‏انديشند و جز او را فرمان نمى‏برند.(411)