اسلام نخستين توجه خود را بسوى واقع‏بينى انسان عطف نموده است زيرا اين روش پاك، مى‏خواهد انسان تربيت كند نه يك حيوان زبان بسته‏اى كه آرزوئى جز شكم پرورى و جفت‏گيرى ندارد. انسان يك موجود زنده‏اى است كه علاوه بر عواطف و احساسات با نيروى خرد واقع‏بين مبهز مى‏باشد. انسان بر طبق فطرت يعنى دستگاه واقع‏بينى دست نخورده خود درك مى‏كند كه وى جزئى از اجزاء جهان آفرينش است و مانند ساير اجزاء جهان آفرينش بماوراء طبيعت يعنى بيك حيات و قدرت و علم نامتناهى بستگى داشته خرد نيز آفريده و پرورده اوست. بهمين جهت اسلام روش خود را روى پايه توحيد گذاشته است و كسى را كه خدا پرست نيست انسان واقعى نمى‏شمارد. مراد از توحيد در اينجا اعتقاد بيگانگى خداوندى است كه بوسيله دين خود انسان را بسوى سعادت دعوت مى‏كند و روزى هم حساب كارهاى او را رسيده پاداش مناسب خواهد داد. خداى تعالى در كلام خود مى‏فرمايد: كسانيكه از، حيد بى خبرند مانند چارپايان بلكه گمراه‏ترند از آنان مى‏باشند. سوره فرقان آيه 44. توحيد بمعنائى كه گفته شد نخستين پايه و تكيه‏ گاه اساسى اسلام است.

پايه دوم اسلام، اخلاق پسنديده است كه بر توحيد استوار گرديده است زيرا از يكطرف اگر انسان باخلاقى كه مناسب با عقيده توحيد است متصف نشود، ايمان پاكش محفوظ نخواهد ماند. و از طرف ديگر چنانكه گذشت قوانين و مقررات هر چند هم مترقى باشد هرگز قادر نيست جامعه‏اى را كه انحطاط اخلاقى دارد اداره كند. از اينروى در اسلام يك رشته اخلاقى كه مناسب با عقيده توحيد مى‏باشد مانند انسان دوستى؛ نرم دلى، عفت و عدالت و نظاير اينها براى جامعه بشرى تنظيم شده كه ضامن اجراء عقيده توحيد و هم پاسبان قوانين و مقررات جاريه هستند. اخلاق از نظر تأثيرى كه در سعادت جامعه دارد در درجه دوم اهميت قرار گرفته، چنانكه توحيد در درجه اول اهميت مى‏باشد. اسلام پس از استوار ساختن پايه توحيد و اخلاق يك سلسله قوانين وضع نموده است كه با اخلاق ارتباط دارند؛ يعنى مقررات نامبرده از اخلاق پسنديده سرچشمه مى‏گيرد و اخلاق پسنديده نيز با اين تقويت مى‏شود و همين قوانين و مقررات است كه منافع حياتى جامعه را حفظ و اختلافات را از ميان مردم بر مى‏دارد.

اختلافات جامعه:

اختلافات بشرى كه رشته اتحاد و اتفاق را از هم مى‏گسلد و نظام اجتماع را مختل مى‏سازد و بر دو گونه است:
1 - اختلافاتى كه اتفاقاً بر اثر تماس خصوصى دو فرد پيش مى‏آيد مانند نزاعى كه ميان دو نفر در سر موضوع معينى اتفاق مى‏افتد و رفع آن بدست سازمان قضائى است. 2 - اختلافاتى كه طبعاً جامعه را بدو دسته مختلف تقسيم مى‏كند و كمترين مسامحه در بسط و گسترش عدالت اجتماعى؛ يكدسته را بر دسته ديگر مسلط مى‏سازد و محصول سعى و كوشش دسته ناتوان را بتوانا اختصاص مى‏دهد چنانكه طبقه حاكم و محكوم، و طبقه ثروتمند و فقير و طبقه زن و مرد، و طبقه كارگر و كارفرما در جامعه‏هاى مترقى و غير دينى بهمين شكل زندگى مى‏كنند، و پيوسته نيرومندان يك طبقه؛ ناتوانان و زيردستان خود را استشمار مى‏نمايند.