كمال چيست؟

يك باب خانه وقتى كامل است كه همه نيازمندى‏هاى زندگى يك خانواده را در بر داشته باشد چنانكه اطاقهاى كافى براى نشستن و پذيرائى مهمان و آشپزخانه براى طبخ غذا و نيز روشوئى و منبع آب و غيره را شامل باشد و هر اندازه كه اين لوازم را فاقد باشد بهمان مقدار ناقص است.همچنين اگر يكفرد انسان آنچه را كه در سازمان وجودى يك انسان طبيعى مورد نياز است دارا باشد كامل خواهد بود و اگر از اين جمله يكى را فاقد باشد مثلاً دست يا پا يا چشم نداشته باشد از همان جهت ناقص است. بنابر آنچه دانسته شد صفت كمال چيزى است كه نوعى از نيازمندى‏هاى هستى را رفع نمايد و نقص را برطرف سازد مانند صفت علم كه تاريكى جهل را رفع نموده معلوم را براى عالم روشن مى‏سازد، و مانند قدرت كه مقاصد و خواسته‏هاى شخصى را كه داراى قدرت است و براى وى امكان‏پذير مى‏سازد و او را بآنها مسلط مى‏نمايد و مانند صفت حيات و احاطه و غير آنها.

وجدان ما قضاوت مى‏كند كه آفريدگار جهان (يعنى كسيكه هستى جهان و جهانيان از وى سرچشمه مى‏گيرد و هر نيازى را كه فرض شود او رفع مى‏نمايد و هر نعمت و كمال را او ارزنى ميدارد) همه صفات كمال را داراست زيرا از نظر واقع‏بينى هرگز نمى‏توان تصور كرد كسى بتواند نعمتى را كه خود ندارد بديگران ببخشد و نقصى را كه خود گرفتار آنست از ديگران رفع نمايد خداى متعال نيز در كلام خود خويش را بهمه صفات كمال مى‏ستايد و از هر نقص خود را منزه و پاك معرفى مى‏نمايد: هو و ربك الغنى ذوالرحمه. تنها او است كه دارا و بى‏نياز مطلق است و نياز هر نيازمندى را رفع مى‏كند¹⁵. و باز مى‏فرمايد: الله لا اله الا هو له الاسماء الحسنى. نيكوترين و زيباترين صفات از خدائى است كه غير از او خدائى نيست¹⁶. (اوست كه زنده و دانا و بينا و شنوا و توانا و آفريدگار و بى نياز است) پس بايد خداى متعال را داراى تمام صفات كمال؛ و ساحت مقدس او را از هر صفت نقص پاك و منزه دانست زيرا اگر نقص داشت از همان جهت نيازمند بود و خدائى بالاتر از او مى‏بايست كه نيازمندى او را رفع كند سبحانه و تعالى عما يشركون.