قرآن كريم در مورد ريشه و انگيزه‏ى مخالفت با انبيا، عواملى را ذكر كرده است. مهم‏ترين عامل هواى نفس است كه اساس و مبناى ساير انگيزه‏ها به شمار مى‏رود. الف - هواى نفس؛ «كلّما جائهم رسول بما لا تهوى أنفسهم فريقاً كذّبوا و فريقاً يقتلون».(251) ب - خود بزرگ بينى؛ «انّ الّذين يجادلون فى ءايات اللّه بغير سلطان أتيهم إن فى صدورهم إلاّ كبر».(252) ج - جهل و نادانى؛ «و قال الّذين لا يعلمون لولا يكلّمنا اللّه أو تأتينا ءاية».(253) د - دانش مادى؛ «فلمّا جائتهم رسلهم بالبيّنات فرحوا بما عندهم من العلم»(254)و «قال انّما أوتيته على علم عندى».(255) ه - به خطر افتادن منافع مادى؛ «قالوا يا شعيب أصلوتك تأمرك أن نترك ما يعبد ءاباؤنا أو أن نفعل فى أموالنا ما نشاء».(256) و - در پوشش بودن دل‏هاى آنان؛ «و قالوا قلوبنا غلف بل لعنهم اللّه بكفرهم فقليلاً ما يؤمنون».(257)

  ادّله‏ى اثبات نبوّت‏

راه‏هاى اثبات نبوّت عامّه‏

  براى اثبات نبوّت راه‏هاى مختلفى وجود دارد:  الف - اعجاز انجام دادن كارهاى خارق العاده را «اعجاز» گويند. در داستان موسى‏عليه السلام كه صحنه‏ى مبارزه‏ى حق و باطل و معجزه و سحر بود. موسى به فرعون و اطرافيان او چنين گفت: من از سوى پروردگار تو، همراه با معجزه‏اى به سوى تو آمده‏ام؛ «قد جئناك باية من ربّك و السّلام على من اتّبع الهدى».(258) خداوند در مقام اثبات حقانيّت نبوّت پيامبر اكرم‏صلى الله عليه وآله كه قرآن بر او نازل شده است، به مردم مى‏گويد: اگر شك داريد در آنچه بر بنده‏ى خود نازل كردم، شما هم مانند آن را بياوريد؛ «إن كنتم فى ريب ممّا نزّلنا على عبدنا فأتوا بسورة من مثله».(259) ب - تشخيص پيامبر پيشين‏ هرگاه نبوّت فردى با دلايل قطعى ثابت شد و او نشانه‏ها و ويژگى‏هاى پيامبر بعد از خود را به گونه‏اى روشن بيان كرد، آنگاه خصوصيات ياد شده به نحو روشن بر فردى منطبق گرديد، در اين صورت مى‏توان نبى بعدى را از طريق تشخيص پيامبر پيشين شناخت. چنانكه حضرت عيسى عليه السلام مژده‏ى آمدن پيامبر اكرم‏صلى الله عليه وآله را به مردم داد و او را معرفى كرد؛ «و إذ قال عيسى ابن مريم يا بنى إسرائيل إنّى رسول اللّه إليكم مصدّقاً لّما بين يدىّ من التّورية و مبشّراً برسول يأتى من بعدى اسمه أحمد».(260)
 ج - گردآورى قراين و شواهد انسان با گردآورى قراين و شواهد، نبى راستگو را از متنبّى بشناسد؛ مثلاً اگر كسى بخواهد در مورد پيامبر اسلام‏صلى الله عليه وآله به جمع‏آورى قراين بپردازد، بايد در باره‏ى موضوعات زير تحقيق كند:

 1 - بررسى سوابق زندگى او پيش از بعثت؛ آيا او در اين بخش از حياتش وارسته بود يانه؟
 2 - محتويات آيين او؛ هرگاه محتويات آيين او در اصول و فروع در درجه‏ى بسيار بالايى قرار گيرد، گواه بر آن است كه آورنده‏ى اين برنامه از غيب كمك مى‏گيرد.

 3 - ثبات و استقامت او در راه دعوت؛ او كه حاضر شد جان و مال خود را در راه هدف خويش فدا سازد، نشانه‏ى معنويت و اخلاص اوست و به روشنى ثابت مى‏كند كه وى در تبليغ شريعت، انگيزه‏ى مادى ندارد.
 4 - وسايلى كه او در پيشبرد آيين خود از آن بهره مى‏گرفت؛ در اين قسمت، مطالعه‏ى غزوات پيامبر و برنامه‏هاى تبليغى او مى‏تواند رهگشا باشد.

 5 - وضع پيروان و ياران نزديك وى از نظر روحى و اخلاقى مى‏تواند پرده از روحيات مدعى نبوت بردارد. زيرا انسان هرچه پنهان‏كار باشد، نمى‏تواند خصوصيات خود را از بستگان و نزديكانش پنهان سازد.
 6 - عدم تناقض و خلاف‏گويى در برنامه‏هايش حاكى از احاطه‏ى مقام ربوبى بر برنامه اوست، وگرنه بشر عادى و خطاكار هر روز نغمه‏اى سر مى‏دهد؛ ولى يكنواختى او در مقام بيان، در موقعيت‏هاى گوناگون عزّت و قوت و ضعف، نشانگر صدق و صفاى اوست.(261)