اسلام دين غم و اندوه؟!

مناسبت هاي عزاداري و حزن و اندوه در ميان مسلمانان و به ويژه شيعيان به خاطر از دست دادن ائمه عليهم السلام بسيار پررنگ و باشکوه برگزار مي شود. اين مسأله سبب شده است برخي از افراد ناآگاه گمان کنند که اسلام و شيعه ديني محزون و اندوهناک است!

تا جايي که برخي اسلام را دين غم و اندوه تصوّر نموده اند. در اين مقاله به بررسي اين موضوع و نظر اسلام در مورد تفريح و نشاط و شادي مي پردازيم.

اسلام دين غم و اندوه؟!

چه کسي مي تواند ادعا کند که اسلام دين غم و اندوه و گريه و زاري و بي نشاطي است؟ در حالي که قرآن کريم با صراحت مي فرمايد: «قُل مَن حَرَّمَ زينت الله الّتي اخرج لعباده و الطّيبات من الرّزق، قُل هي للّذين آمنوا في الحياة الّدنيا خالصةًً يومَ القيامَة» اين آيه از محکمات قرآن و صريح است و در سالهاي آخر بعثت و حتي در سالهاي آخر هجرت نازل شده است. مي فرمايد: اي پيامبر، در برابر کساني که بسياري از مواهب زندگي را تحريم مي کردند اعلام کن و بگو چه کسي زينت و آرايش و زيبايي هايي را که خداوند از درون طبيعت براي بندگانش بيرون کشيده است حرام نموده است؟ چه کسي روزي هاي پاک، مواهب پاک، مواهبي را که انسان از آنها لذت مشروع و صحيح مي برد، حرام کرده است؟ بگو اين مواهب، اين روزي هاي پاک، اين زيبايي ها براي مردم با ايمان در همين زندگي دنياست. در زندگاني جاويد آخرت هم همين زيبايي ها و همين مواهب براي مردم با ايمان است.(سوره مبارکه اعراف، آيه شريفه 32)

تفاوت شادي دنيا و آخرت

در آيه خداوند به نکته مهمي اشاره کرده است و آن اينکه شادي هاي دنيا و آخرت تفاوتي دارند، گرچه هر دوي آنها براي افراد با ايمان است، هم شادي ها و مواهب دنيا و هم مواهب و زيبايي هاي آخرت. آن تفاوت اين است که در اين دنيا زيبايي ها به زشتي ها آميخته و آلوده است و شادي ها به غم و آلودگي آميخته است ولي در دنياي ديگر، در روز رستاخيز اين زيبايي ها و مواهب پاک براي مردمان با ايمان به صورت خاص وجود دارد.

بنابراين براساس جهان بيني اسلامي در نظر اسلام لذت و نشاط در زندگي و بهره مندي از زيبايي ها و مواهب زندگي و عوامل نشاط آور اهميت فراوان دارد. طبيعي است که در اين دين خداوند نشاط و شادماني را با غم همراه قرار داده است و نشاط و شادي خالص در دسترس هيچ کس نيست ولي در حدودي که قوانين و حق و عدالت اجازه مي دهد، مردم با ايمان مي توانند از آن بهره مند شوند و مال آنهاست.

تفاوت اين است که در اين دنيا زيبايي ها به زشتي ها آميخته و آلوده است و شادي ها به غم و آلودگي آميخته است ولي در دنياي ديگر، در روز رستاخيز اين زيبايي ها و مواهب پاک براي مردمان با ايمان به صورت خاص وجود دارد

شادي ها مال افراد با ايمان است

نکته قابل تأمل در آيه مزبور آن است که تأکيد مي کند شادي هاي دنيا و نيز شادي مواهب آخرت از آن اهل ايمان است و مال آنهاست: «قل هي الذين آمنوا في الحياه الدنيا» پس قرآن اولاً شادي را براي اهل ايمان مي داند امّا توضيح مي دهد که اي مردم با ايمان که به نشاط علاقه داريد نشاط خالص در اين زندگي دنيوي ميسّر نيست بلکه آن شادي خالص که به دنبال آن هستيد در روز رستاخيز نزد پروردگار شماست. بهشت و نعمات اخروي نمونه و مصداق بارز شادي هاي اخروي است که نشاطي خالص براي اهل ايمان است و همراه با آن غم و اندوه وجود ندارد. باغهاي زيباي باصفا، پر از ميوه و گلهاي زيبا، جوي هاي روان و آبهاي زلال و بهترين آشاميدني ها و خوردني ها و بهترين همسران و بهترين پذيرايي کنندگان تختهاي زيبا و بسترهاي نرم براي آسايش و آرامش و همه اينها مخصوص اهل ايمان است.

اسلام دين نشاط

بر اين اساس بايد دانست که اسلام به تفريح و نشاط و شادي در زندگي اهميت فراوان مي دهد و بهره مندي از نعمات الهي را براي مردم جايز و چه بسا لازم و ضروري مي شمارد. در نهج البلاغه نقل شده است که حضرت علي(عليه السلام) به منزل يکي از دوستانشان قدم نهادند. منزل وسيعي بود. حضرت به او فرمودند: در اين دنيا چنين خانه وسيعي را مي خواهي چه کني؟ آيا در روز قيامت بدين خانه محتاج تر نبودي؟ اول حضرت چنين فرمودند و بعد براي آنکه آن فرد اشتباه نکند و نپندارد که حضرت با مواهب دنيوي مخالف هستند، در ادامه فرمودند: تو با داشتن اين خانه وسيع مي تواني در همين دنيا آن را براي آخرت به کار گيري و در آن از مهمانان پذيرايي کني، صله ارحام به جا آوري و خانه ات را پايگاه اجتماعات مسلمانان براي تلاش در راه حق و عدالت قرار دهي.

بنابراين اسلام با زاهدمنشي و ترک دنيا و لذّات آن به بهانه دينداري به شدت مخالفت مي کند و همان طور که پرداختن به دنيا صرفاً جهت کامروايي را مذموم مي داند، دوري از نشاط و تفريح دنيوي را نيز ناپسند مي شمرد.

اي مردم با ايمان که به نشاط علاقه داريد نشاط خالص در اين زندگي دنيوي ميسّر نيست بلکه آن شادي خالص که به دنبال آن هستيد در روز رستاخيز نزد پروردگار شماست. بهشت و نعمات اخروي نمونه و مصداق بارز شادي هاي اخروي است که نشاطي خالص براي اهل ايمان است و همراه با آن غم و اندوه وجود ندارد

اندوه هاي مجاز!

براساس آنچه ذکر شد معلوم مي شود که توجه اسلام به نشاط و تفريح و شاد زيستن بسيار بارز و آشکار است و توصيه هاي مؤکد اولياي ديني در اين زمينه به وفور يافت مي شود. امّا همان طور که گفته شد شادي و لذت دنيا خالص و ناب نيست بلکه بواسطه عوارض ماده و دنيا با رنج و سختي همراه است. بالاترين اندوه ها نيز در اين ميان ظلم و بي عدالتي ها در حق بهترين بندگان خداست که دلهاي آزاده را به درد مي آورد. از اين رو مصيبت مسلمانان و به ويژه شيعيان در از دست دادن رهبران ديني خود که بهترين بندگان الهي اند و بهترين راهنما و راهبر همه انسانها به سوي سعادت واقعي هستند امري کاملاً منطقي و شايسته است. ظلم و ستمي که مردماني در اثر جهل خويش به ايشان روا داشته اند سبب مي شود دلهاي مؤمنان پر از اندوه شود و از سر درد و ناراحتي به عزاداري و مصيبت بپردازند.

اين نوع اندوه و حزن برخلاف حزن و اندوه هاي غير شايسته اي که انسانها را از کار و تلاش و فعاليت باز مي دارد و به دنبال خود افسردگي و دلمردگي را به همراه دارد، اندوهي سازنده و تأثيرگذار است که در اثر آن «انسان» پرورش داده مي شود که نسبت به ظلم ها و ستم هاي اطراف خود بي تفاوت نباشد.

تو با داشتن اين خانه وسيع مي تواني در همين دنيا آن را براي آخرت به کار گيري و در آن از مهمانان پذيرايي کني، صله ارحام به جا آوري و خانه ات را پايگاه اجتماعات مسلمانان براي تلاش در راه حق و عدالت قرار دهي

از اين رو عزاداري در غم ائمه اطهار(عليهم السلام) نه تنها منافاتي با نشاط ديني مطرح شده در اسلام ندارد بلکه زيبايي و اهميت آن را نيز بيشتر نشان مي دهد. از اين رو از معصوم(عليه السلام) نقل است که شيعيان ما در غم ما ناراحتند و در شادي ما شادند. و اين همان قدم گذاشتن در مسيري است که راهبران حقيقي عالم براي ما ترسيم مي نمايند که شادي و غم هايمان هم، معنادار و پر فايده اند!

منابع:

1- نقش آزادي در تربيت کودکان- دکتر بهشتي

2- تفريح از ديدگاه اسلام- دکتر بهشتي

3- گفتار فلسفي (جوان)

4- نهج البلاغه- شرح علامه جعفري