3- سؤال: در رواياتى كه از طريق اهل تسنن و شيعيان نقل شده، سخن از حوض كوثر، در موارد متعدد به ميان آمده است، نيز طبق بعضى از روايات و نظر مفسران در ذيل واژه كوثر، در سوره كوثر، يكى از اقوال در معنى آن را، حوض كوثر مى‏دانند، منظور از كوثر و ساقى آن چيست؟

پاسخ:

واژه كوثر يك معنى جامع و وسيعى دارد و به معنى خير فراوان است، مفسران در ذيل آيه «انا اعطيناك الكوثر; ما به تو كوثر عطا كرديم‏» ⁽⁾ معانى و مصداق‏هاى مختلف و متعدد ذكر نموده‏اند، يكى از آنها اين كه منظور از آن حوض كوثر است، در روايت آمده وقتى كه سوره كوثر نازل شد، پيامبر (ص) بر فراز منبر رفت و اين سوره را تلاوت كرد، وقتى كه پايين آمد، اصحاب عرض كردند: «كوثر چيست كه خداوند به تو عطا كرده است؟» آن حضرت در پاسخ فرمود: «نهرى است در بهشت، سفيدتر از شير و صاف‏تر از قدح (بلور)، در دو طرف آن قبه‏هايى از در و ياقوت قرار دارد...» ⁽⁾ نيز روايت‏شده: انس بن مالك مى‏گويد: رسول خدا (ص) به ميان ما آمد، او را خوشحال ديديم، از راز آن پرسيديم، فرمود: هم اكنون سوره‏اى بر من نازل شد، آنگاه سوره كوثر را خواند، سپس فرمود: آيا مى‏دانيد كوثر چيست؟ عرض كرديم خدا و رسولش بهتر مى‏داند، فرمود: «كوثر نهرى است كه خداوند خير و بركت فراوانى آن را به من خبر داده است، آن نهر همان حوضى است كه امت من در روز قيامت، در كنار آن مى‏آيند، در كرانه آن ظرف هايى به عدد ستارگان آسمان وجود دارد، گروهى از امت من كنار آن مى‏آيند، به خدا عرض مى‏كنم: «اين‏ها، از امت من هستند» (پس اجازه بده از آب اين حوض بنوشند) خداوند مى‏فرمايد: تو ندانى كه اين افراد بعد از تو (با خاندانت) چه كردند، و چه حادثه‏هاى تلخى پديدار ساختند؟» ⁽⁾

توضيح بيشتر درباره حوض كوثر

از روايات اهل تسنن و تشيع، فهميده مى‏شود كه حوض كوثر بخشى از بهشت است كه در روز قيامت پديدار مى‏شود، و بسيار عميق و بزرگ و وسيع است، به طورى كه بين مشرق و مغرب را فرا گرفته است، آب آن بسيار شيرين، زلال، لطيف و صاف است، هر كس از آن بنوشد، ديگر تشنه نمى‏گردد، و از كسانى است كه وارد بهشت مى‏شود، ساقى اصلى كوثر، شخص رسول خدا (ص) است، و آن حضرت در همان جا، حضرت على (ع) را جانشين خود در آب دادن به افراد نموده است، و طبق بعضى از روايات، خود حضرت على (ع) ساقى كوثر است، و شيعيان و دوستانش را از آب كوثر مى‏نوشاند، ولى دشمنان و منافقان را از آنجا طرد مى‏كنند، بى‏آن كه آنها از آن آب بنوشند، با اين كه سخت تشنه هستند. و در تعبير ديگر آمده: آن حضرت، منافقان و مخالفان را با عصاى عوسج (كه از درخت تيغ دار به دست آمده) آن چنان از حوض كوثر دور مى‏كند، كه شتر گم شده و غريب را صاحبش از آب دور مى‏سازد.

از ابن عباس روايت‏شده: هنگامى كه سوره كوثر بر رسول خدا (ص) نازل شد، على (ع) از آن حضرت پرسيد: «كوثر چيست؟» پيامبر (ص) در پاسخ فرمود: «نهرى است كه خداوند به وسيله آن بر من كرامت و امتياز بخشيده است.» على (ع) عرض كرد: اى رسول خدا! اين نهر، بسيار ارجمند است، آن را براى ما تعريف كن، پيامبر (ص) فرمود: «آرى اى على! كوثر نهرى است كه در زير عرش الهى جريان دارد، آب آن سفيدتر از شير، و شيرين‏تر از عسل، و لطيف‏تر از روغن است، ريگ‏هاى درون آن از زبرجد و ياقوت و مرجان است، علف آن زعفران، و خاك آن مشك خوشبو و پايه‏هاى آن در زير عرش استوار شده است.» سپس رسول خدا (ص) دستش را آرام بر پهلوى على (ع) زد و فرمود: «اى على! اين نهر براى من و براى تو و براى دوستان تو بعد از من مى‏باشد.» و مطابق روايت ديگر از ابن عباس، عمق اين حوض به اندازه هفتاد هزار فرسخ است. ⁽⁾

در اين جا براى روشن شدن بيشتر، نخست نظر شما را به چند روايت - كه از طريق روايات اهل تسنن نقل شده، و بيانگر برترى حضرت على (ع) بر همه اصحاب، و خلافت آن حضرت مى‏باشد - جلب نموده و سپس به نقل چند روايت از شيعه مى‏پردازيم:

1- رسول خدا (ص) به حضرت زهرا (س) فرمود: «يا فاطمة! اني غدا مقيم عليا على حوضي و صاحب لواى...; اى فاطمه! من فرداى قيامت، على (ع) را بر حوض كوثر منصوب مى‏كنم، كه او پرچمدار من است.» ⁽⁾

2- نيز فرمود: «اعطيت فى على خمسا هن احب الى من الدنيا و ما فيها... و اما الثالثة فوقف على عقر حوضي، يسقى من عرف من امتي; در مورد على (ع) به من پنج امتياز داده شده كه آنها براى من محبوب‏تر است از دنيا و آنچه در دنيا است...، سومى آن اين است كه على (ع) بر پايانه حوض من مى‏ايستد، و آنان را كه از امت من به نيكى مى‏شناسد، از آب آن مى‏نوشاند.» ⁽⁾

3- نيز به على (ع) فرمود: «انك غدا على الحوض خليفتي، و انك اول من يرد على الحوض; تو فرداى قيامت‏بر حوض كوثر جانشين من هستى، و تو نخستين كسى هستى كه در كنار حوض بر من وارد مى‏گردى.» ⁽⁾

4- نيز فرمود: «والذي نفسي بيده، انك لذواد عن حوضي يوم القيامة تذود كما يزاد البعير الضال عن الماء بعصا معك من عوسج; تو در قيامت واردين بر حوض من (از منافقان و كفار) را با عصاى عوسج كه به همراه دارى رد مى‏كنى، همان گونه كه شتر غريب و گم شده، از آب رد مى‏شود.» ⁽⁾

5- رسول خدا (ص) در ضمن گفتارى در شان على (ع) فرمود: «على (ع) صاحب حوض من است، دشمنانش را از آن دور مى‏كند، و به دوستانش از آب آن مى‏نوشاند، كسى كه از آن آب ننوشد، هميشه به طور ابدى، تشنه مى‏ماند، و هرگز سيراب نمى‏شود، و كسى كه از آن شربتى بنوشد، ديگر رنجى نمى‏برد، و هرگز تشنه نمى‏شود.» ⁽⁾

6- نيز فرمود: «... كوثر، نهرى در بهشت است كه عرض وطول آن بين مشرق و مغرب است، هر كس از آن بنوشد ديگر تشنه نمى‏شود، هر كس با آب آن وضو بسازد، آن چنان پاك مى‏شود كه غبار بر او نمى‏نشيند، آن كس كه عهد مرا شكسته، و در قتل اهلبيت من شركت نموده باشد از نوشيدن آب آن محروم خواهد شد.» ⁽⁾

آخرين سخن آن كه پيامبر (ص) فرمود: «من لم يؤمن بحوضي فلا اورده الله حوضي; كسى كه معتقد به وجود حوض كوثر من در قيامت نباشد، خداوند او را بر آن وارد نمى‏كند.» ⁽⁾