مردي صالح پيش از مردن، شخصي را وصي خود و سرپرست فرزندانش قرار داد و هزار سکه نيز به ارث گذاشت. حاکم ظالم شهر، به وصي او پيغام داد که شنيده ام فلاني مرده و هزار سکه از او بر جاي مانده است. تقاضا مي کنم دويست سکه از آن پول ها را به عنوان قرض به من بده. در آينده آن را مي پردازم. وصي مرد صالح نامه اي نوشت و به همراه کيسه اي محتواي دويست سکه در دامن يکي از فرزندان يتيم آن مرد گذاشت و نزد حاکم ظالم فرستاد. در آن نامه چنين نوشته بود: ان الذين يأکلون اموال اليتامي ظلما انما يأکلون في بطونهم نارا و سيصلون سعيرا کساني که اموال يتيمان را از روي ستم مي خورند، در حقيقت در شکم خود آتش فرومي برند و به زودي به آتش فروزان قهر خداوند مي سوزند. (11) حاکم ظالم، وقتي آن نامه و آيه را خواند، از تهديد خداوند ترسيد. اشک از چشمانش جاري گشت و از کودک يتيم پرسيد: «آيا به مکتب مي روي؟ » گفت: «آري» . پرسيد: «در مکتب ، قرآن هم مي خواني؟ » کودک گفت: «آري» . حاکم گفت: «آيا قرآن را حفظ مي کني؟ » گفت: «آري» حاکم گفت: «يکي از آياتي که حفظ کرده اي، برايم بخوان» . کودک يتيم گفت:

اعوذ بالله من الشيطان الرجيم و لا تقربوا مال اليتيم الا بالتي هي احسن
نزديک مال يتيم نشويد جز در مواردي که به صلاح يتيم باشد. (12) حاکم ظالم بيشتر تحت تأثير قرار گرفت و بي اختيار گريست. سپس گفت: «برخلاف فرمان خدا کاري انجام نمي دهم. کيسه ي پول را برنداشت و لباس و جايزه اي نيز به کودک داد و براي وصي هم، هديه اي فرستاد. (13)

تفسير آيه
آيه ي اول:

آيه شريفه مي فرمايد: کساني که اموال يتيمان را به ناحق تصرف مي کنند در حقيقت آتش خورده اند. آنان علاوه بر اين که در هيمن جهان در واقع آتش مي خورند، به زودي در جهان ديگر در آتش برافروخته اي داخل مي شوند که ايشان را به شدت مي سوزاند. از اين آيه استفاده مي شود که اعمال ما علاوه بر چهره ي ظاهري خود، يک چهره ي واقعي نيز دارد که در اين جهان از نظر ما پنهان است. اين چهره ي دروني، در جهان ديگر ظاهر مي شود و مسأله ي تجسم اعمال را تشکيل مي دهد. از اين رو، در اين آيه مي فرمايد: آنان که مال يتيم را مي خورند، گر چه چهره ي ظاهري عملشان بهره گيري از غذاهاي لذيذ و رنگين است، اما چهره ي واقعي اين غذاها، آتش سوزان است و همين چهره در قيامت آشکار مي شود.

آيه ي دوم:

در اين آيه مي فرمايد: به اموال يتيمان نزديک نشويد؛ يعني نه تنها اموال يتيمان را نخوريد بلکه حريم آن را نيز کاملا محترم بشماريد، ولي چون ممکن است اين دستور براي افراد ناآگاه که تنها به جنبه هاي منفي مي نگرند، دستاويزي گردد و سبب شود اموال يتيمان را بدون سرپرست بگذارند و به دست حوادث بسپارند، بي درنگ براي اين حکم استثناي روشني، ذکر مي کند: «مگر به طريقي که بهترين طرق است» .
براساس اين تعبير جامع و رسا، هر گونه تصرف در اموال يتيمان که براي حفظ، اصلاح و افزايش باشد و براي پيش گيري از هدر رفتن اين اموال تدابير لازم انديشيده شود، مجاز است؛ زيرا خدمتي آشکار به يتيماني است که نمي توانند مصالح خويشتن را حفظ کنند.

پيامها

1- هر مسلماني به ويژه کسي که مي داند به زودي خواهد مرد، بايد پيش از مرگ براي سرپرستي يتيمان و مديريت اموال خود، کسي را به عنوان وصي برگزيند تا پس از مرگ، تکليف يتيمان و اموال او آشکار باشد و مورد اعتراض وارثان و ديگران قرار نگيرد.
2- آيات قرآن بر قلب حاکمان ظالم و دنياپرست نيز اثر مي گذارد.
3- مسلمانان بايد فرزندان خود را با تعليم آيات قرآن و حفظ آن مسلح کنند تا با بهره گيري از آيات و معارف قرآني، از حقوق خود در اجتماع دفاع کنند.
پيام چهارم، اعمال زشت آدمي در اين دنيا اگر هم ظاهري زيبا و فريبنده داشته باشد، ولي در عالم پس از مرگ چهره اي بسيار زشت و آزاردهنده دارد، مانند تصرف ناحق در اموال يتيم که چهره ي واقعي آن، خوردن آتش جهنم است.

پي نوشتها :

1- قصص، 83.
که خود ملک عقبي کسي را سزد
که او از فساد و علو دم نزد
کسي را نکو گشت فرجام کار
که همواره او بود پرهيزکار
2- وقايع الايام، خيام، به نقل از تأثير قرآن در جسم و جان، ص 302.
3- تفسير «جوامع الجامع» ، ذيل همين آيه، به نقل از : نمونه، ج16، ص178.
4- نمونه، ج16، ص 179، به نقل از: مجمع البيان، ذيل همين آيه.
5- حجر، 43 ، 44.
6- قصص،60.
7- بحارالانوار، ج43، ص 87، به نقل از: تأثير قرآن در جسم و جان، ص 304.
8- جزيه يکي از ماليات هاي اسلامي است.
9- طور، 7 و 8.
همانا بيايد زماني فرا
که آيد عذابي زيکتا خدا
نباشد کسي را تواني و بخت
کند پيش گيري از آن روز سخت
10- تأثير قرآن در جسم و جان، ص 230، به نقل از: قيامت و قرآن در تفسير سوره طور، ص18.
11-نساء، 10.
هر آن کس که با ظلم و زور و ستم
زمال يتيم خورد بيش و کم
همانا که آتش فرو مي برد
که از مال ايتام برمي خورد
به زودي به جبران اين زشت کار
بيفتند در بطن سوزنده نار
12- اسرا، 34.
نگرديد بر گرد مال يتيم
که اين کار باشد گناهي عظيم
چو خيرست منظورتان زين عمل
شما را به سر هست نيکو امل
ببايست گردند بالغ به سال
بيايند رشدي به حد کمال
وفادار باشيد بر عهد خود
که زين کار پرسيده خواهيد شد
13- تأثير قرآن در جسم و جان، ص 245 به نقل از عدد السنه سبزواري، ص 124؛ داستان ها و پندها، ج10، ص 99.