سؤال در نهج البلاغه آمده: اميرمؤمنان على (ع) در مسير كوفه به جبهه صفين به شهر انبار رسيد، در آنجا كدخداها و سران شهر به عنوان احترام به امام، از مركب‏هاى خود پياده شدند، و مطابق رسمى كه نسبت‏به شاهان داشتند، به سرعت‏به سوى على (ع) شتافتند، و در پيشاپيش او شروع به دويدن كردند . امام على (ع) به آنها رو كرد و فرمود: «اين كار شما چه معنى دارد؟» آنها در پاسخ گفتند: «اين رسمى است كه ما به وسيله آن، زمامداران خود را احترام مى‏كنيم .» امام على (ع) فرمود: «سوگند به خدا، زمامداران شما از اين كار سودى نمى‏برند، و شما خود را با اين كار به مشقت و سختى مى‏اندازيد و در آخرت بدبخت‏خواهيد بود، چقدر زيانبار است مشقتى كه در دنبالش كيفر الهى باشد، و چقدر سودمند است آرامشى كه در پرتو آن دورى از عذاب الهى باشد . » ⁽⁵⁾ اينك اين سؤال در اينجا مطرح مى‏شود كه دويدن در ركاب شخصيت‏ها و ابراز احساسات نمودن با توجه به اين فرموده اميرمؤمنان على (ع) نكوهيده است‏ يا پسنديده؟

پاسخ: ابراز احساسات پاك با حركات مختلف، بدون آميختن آن به كارهاى حرام، از مصاديق يارى و پشتيبانى است، وروشن است كه چنين پشتيبانى از شخصيت‏هاى الهى و سودمند، كه وجودشان مايه بركت و سرچشمه نيكى‏ها و پيروزى حق بر باطل است لازم و از بهترين كارها است، به ويژه در مواردى كه موجب تقويت دين، و تضعيف دشمن مى‏گردد . بايد با سر دادن شعار و ابراز احساسات به عناوين مختلف، از آنها حمايت كرد . چنان كه در ماجراى استقبال مردم مدينه از پيامبر اسلام (ص) در ماجراى هجرت آن حضرت از مكه به مدينه، شبيه اين ابراز احساسات و اظهار وفادارى بود، و در جنگ‏ها در برابر دشمنان نيز چنين بوده، از جمله در جنگ احد، پيامبر (ص) به مسلمانان دستور داد با فرياد بلند و حركات مخصوص، در برابر شعار باطل دشمن بگويند «الله اعلى و اجل; خدا بالاتر و ارجمندتر است‏» ⁽⁶⁾

و در فتح مكه، مسلمانان اطراف پيامبر (ص) را با شور و شوق احاطه كرده و آب وضوى آن حضرت را به عنوان تبرك مى‏گرفتند، و به اين وسيله بينى دشمن را به خاك مى‏ماليدند . ⁽⁷⁾ و موارد ديگر .

آنچه كه مذموم و نكوهيده است، حركات ذلت‏بار و كرنش‏هاى خوار كننده است، و در مورد حضرت على (ع) چنان كه از قرائن پيدا است، حركات سران شهر انبار مشابه حركات آنها در برابر شاهان ساسانى، ذلت‏بار و آميخته با اظهار عجز بوده، حضرت على (ع) از چنين كارى نهى كرده است، ولى اگر ابراز احساسات از اين قالب خارج شود، و جنبه شكوه دادن به حق، و سركوبى دشمن و تقويت قلوب مؤمنان داشته باشد، نه تنها عيب نيست‏بلكه پسنديده و سودمند است .

توضيح بيشتر اين كه: موارد، مختلف است، نيت‏ها، انگيزه‏ها و اهداف نيز به اعمال شكل مى‏دهند، به عنوان مثال، ابو دجانه انصارى، در يكى از جنگ‏هاى صدر اسلام، غرق در اسلحه، در مقابل دشمن با شكوه و سرافرازى خاصى قدم مى‏زد، رسول خدا (ص) او را با اين وضع ديد، به او فرمود: «خداوند متعال اين گونه راه رفتن را دشمن دارد، مگر در ميدان جنگ در مقابل دشمن .» ⁽⁸⁾

بنابراين كيفيت و چگونگى‏ها و مكان‏ها، در تعيين حكم، نقش به سزايى دارد .

پى‏نوشت‏ها:

1. 1- عالم ذر چيست؟ 2- آيا مساله پيمان ذر موجب جبر نيست؟ 3- اگر همه انسان‏ها پاسخ مثبت‏به نداى الهى دادند، پس وجود كافران را چگونه توجيه مى‏كنيد؟

2. اعراف، 73 .

3. روم، 30 .

4. تفسير نورالثقلين، ج‏2، ص‏95 .

5. نهج البلاغه، حكمت 37 .

6. بحار، ج‏20، ص‏23 .

7. همان، ج‏17، ص‏29 .

8. اسد الغابه، ج‏2; وسائل الشيعه، ج‏11، ص‏9 .