چنانچه بروشهاى جوامع مترقى جهان با دقت نظر كنيم بخوبى متوجه مى‏شويم كه پيشرفت علمى و صنعتى اين جوامع اگرچه چشم خرد را خيره ساخته و قدرت و نيروى آنها به ماه و مريخ دست انداخته و تشكيلات كشورى آنها انسانرا غرق حيرت نموده است؛ ولى همين روشهاى مترقى با پيشرفت قابل ستايش خود درهاى تيره‏بختى را بروى جهان بشريت گشوده و در مدتى كمتر از ربع قرن دو بار جهان را به خاك و خون كشانيده و ميليون‏ها بيگناه را بباد فنا داده است؛ و اكنون نيز با جنگ جهانى سوم كه فرمان نابودى بشر را بدست دارد جهانيان را تهديد مى‏كند.
همين روشها است كه از نخستين روز پيدايش خود بنام بشر دوستى و آزادى بخشى، نشان بردكى بر پيشانى بقيه ملل جهان زده و چهار قاره بزرگ دنيا را بزنجير استعمار بسته تسليم بى قيد و شرط قاره اروپا نموده و يك گروه ناچيز را بر مال و جان و عرض صدها ميليون بيگناه حكومت مطلقه داده است.
البته قابل انكار نيست كه ملتهاى مترقى در محيط خود از نعمتها و لذائذ مادى برخوردارند و به بسيارى از آرزوهاى انسانى چون عدالت اجتماعى و پيشرفت‏هاى فرهنگى و صنعتى و غيره رسيده‏اند؛ اما بدبختيها و تيره‏روزى‏هاى بيشمار دامنگيرشان شده كه مهمترين آنها عبارت است از كشمكش‏هاى بين‏المللى و خونريزى‏هاى همگانى و هر لحظه هم آينده جهان را در معرض حوادثى شومتر و تلختر از گذشته قرار مى‏دهند.
بديهى است كه اينهمه ميوه‏هاى تلخ و شيرين محصول درخت مدنيت و نتيجه مستقيم روش زندگى اين ملتهاو جامعه‏ها است كه بظاهر راه ترقى مى‏پيمايند.
لكن بايد دانست كه ميوه‏هاى شيرين آن كه بشر از آن بهره‏مند شده و جامعه را سعادتمند ساخته است از يك رشته اخلاق پسنديده مانند راستگوئى و درستكارى و وظيفه‏شناسى و خيرخواهى و فداكارى اين ملتها سرچشمه گرفته است نه تنها از قانون، زيرا همان قوانين ميان ملتهاى عقب افتاده آسيا و آفريقا نيز وجود دارد در حاليكه روزبروز بر پستى و بدبختى آنها افزوده مى‏شود.
و اما ميوه‏هاى تلخ اين درخت كه كام بشر را تلخ و ناگوار ساخته و تيره‏روزى و بدبختى ببار آورده و خود اين ملتهاى مترقى را نيز مانند ديگران بسوى نابودى مى‏كشاند از يك رشته اخلاق ناپسند مانند حرص و طمع و بى انصافى و بى رحمى و نخوت و غرور و گردن كشى سرچشمه مى‏گيرد.

اگر در دستورهاى دين مقدس اسلام بدقت نظر كنيم متوجه مى‏شويم كه اسلام به بخش اول از اين صفات امر مى‏كند و از قسم دوم نهى مى‏فرمايد و بطور كلى بسوى هر كار حق و صوابى كه صلاح انسانيست در آن است دعوت كرده و آنرا پايه تربيت خود قرار مى‏دهد؛ و از هر كار ناحق و ناصوابيكه زندگى آرام بشر را مختل مى‏سازد (اگر چه صلاح قوم و ملت خاصى را در برداشته باشد) برحذر مى‏دارد.
نتيجه
از بيانات گذشته چند مطلب زير نتيجه‏گيرى مى‏شود:
1 - روش اسلام از هر روش اجتماعى ديگر پسنديده‏تر و بحال بشريت سودمندتر است ذلك الدين القيم ولكن اكثر الناس لا يعلمون سوره روم آيه 3.
2 - نقطه‏هاى روشن و ميوه‏هاى شيرين مدنيت امروزى جهان همه و همه از بركات آيين مقدس اسلام و آثار زنده مواديست كه از اين دين پاك بدست غريبها افتاده است؛ زيرا اسلام قرنها پيش از آنكه آثار تمدن غرب ظاهر و نمايان شود مردم را بسوى همانمواد اخلاقى دعوت مى‏كرده است كه غربيها در عمل كردن بآنها از ما پيشى گرفته‏اند.
اميرالمؤمنين على (عليه السلام) در بستر مرگ به مردم مى‏فرمود مبادا طورى رفتار كنيد كه ديگران در عمل به قرآن بر شما پيشى گيرند.
3 - طبق دستور اسلام بايد هدف اصلى را در اخلاق قرار داد و قوانين را بر اساس آن بنا نهاد، زيرا فراموش كردن اخلاق پسنديده و وضع قوانين تنها بمنظور منافع مادى، جامعه مردم را بتدريج بماديت متوجه ساخته معنويت را كه تنها وجه برترى انسان بر ديگر حيوانات است از دستشان مى‏گيرد و بجاى آن خوى درندگى چون گرگ و پلنگ و چرندگى چون گاو گوسفند را جانشين مى‏سازد؛ و از همين جهت پيغمبر اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود بعث لاتمم مكارم الاخلاق يعنى هدف اصلى من تربيت اخلاقى مردم مى‏باشد.