اين نوشتار در نظر دارد تا در منظر مقام معظم رهبري، پس از تبيين ضرورت بحث از تعليم و تربيت، نشان دهد كه:1. تعليم يعني فرايند علم­آموزي، با تربيت به معناي پرورش و استكمال تدريجي و به فعليت رساندن استعدادهاي دروني انسان، چه نسبتي دارد.2.  اهداف تعليم و تربيت و عوامل و نهادهاي مؤثر در آن دو كدامند.واژگان كليدي تعليم، تربيت، خانواده، مدرسه، دانشگاه، حوزه علميه، صدا و سيما.انسان تا در ميدان تعليم و تربيت گام ننهد، توانايي­هايش از مرحله نهان و نهفته به مرحله فعليت و شكوفايي نمي­رسد و از سير حركت تكاملي محروم مي­ماند. ازاين­رو، بايد به صورت دقيق و حساب شده براي تعليم و تربيت جامعه برنامه­ريزي كرد؛ به گونه­اي كه جنبه آلي و ابزاري بودن تعليم براي تزكيه و تربيت لحاظ گردد و همه استعدادهاي جسمي، روحي، عاطفي و عقلي انسان­ها به صورت همسان و مناسب پرورش داده شود.چنين ميدان وسيعي نياز به راهبري مصلح دارد كه خود عمري در راه فراگيري علم و كسب فضايل طي كرده باشد و مهمتر آنكه در درك مفاهيم وحياني و تطبيق آن بر مصاديق عصر كنوني، تكيه­گاه والایی داشته باشد. به همين سبب، اين نوشتار به جست­و­جوی دیدگاه­های رهبر معظم انقلاب اسلامی پرداخته است تا از رهنمودهای ایشان توشه­ راه برداشته شود.

.     اهمیت تعلیم و تربیت

تعليم و تربيت از سياست­هاي بنيادين اسلام و از اهداف زيربنايي بعثت رسول خدا(ص) است. پيامبر­اسلام(ص) تربيت را از خويش و خويشاوندانش آغاز كرد و به تعليم و آموزش نيز از اولين روزهاي هجرت همت گمارد. اين، خود نشانگر اهميت آن دو مقوله ديني و قرآني است.يكي از مسائل ارزشمند و کارساز در زندگی بشر، علم و آگاهی است. علم، افزون بر اینکه وسیله­ای است برای بهتر زیستن و برای خوب از عهده مسئولیت برآمدن، بخودی خود نیز مطلوب بشر است. رهبر انقلاب در اهمیت و ضرورت علم­آموزی فرمود:انسان بايد علم را از هر كسي كه آن را در اختيار دارد، فرابگيرد.[1]

آینده مملکت بدون ساختن نسل رو به رشد علمی، امکان­پذیر نیست.[2]دشمنان از درس خواندن و دانشمند شدن فرزندان ما که مردان و گردانندگان آینده این انقلابند، به شدت می­ترسند.[3]اهتمام به تربیت نیز، در کنار توجه به تعلیم بسیار ضروری است. تربیت و پرورش صحیح قوای جسمی و روحی، عامل شکوفایی استعدادهای ذاتی بشر برای رسیدن به رشد و کمال حقیقی است. رهبر انقلاب در این مورد فرمود: هیچ آباد کردنی به قدر آباد کردن روان انسان و فکر انسان - که در حقیقت راه آینده­ی او را ترسیم می­کند - نمی­رسد.[4]اين بيان براساس بيان نوراني قرآن کریم است كه تنها راه سعادت بشر را تربیت صحیح و تزکیه درون از رذائل اخلاقی معرفی می­کند و  نتیجه بی توجهی به این امر مهم را هلاکت و بدبختی حتمی می­داند.[5] نتیجه آنکه، نقش اساسی و تعیین کننده تربیت در تأمین آینده سعادت­آمیز بشر و رسیدن او به کمال، قطعی است. رهبر انقلاب در این مورد می­فرماید:در مبنای تفکر اسلامی، هدف از حیات انسان رسیدن به رستگاری و سعادت در دنیا و آخرت است.[6] انسان همان بذری است که باید رشد کند تا ... قوام بیابد و میوه بدهد و ثمربخش باشد. منتها در این مثال بُعد میدان حرکت تکاملی، میدان محدودی است ... اما در مورد انسان، سقفی وجود ندارد.[7]