امام صادق عليه السلام : ريا كار سه نشانه دارد ؛ وقتي در زمان عبادت مردم او را ببينند به نشاط آيد و هرگاه تنها باشد كسل شود و در هر هر كاري دوست دارد كه او را بستايند . ( اصول كافي ، ج 3، ص 402 )امت اسلام درهفدهم ربيع الاول، يكصد و سي و ششمين سالگرد ولايت پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله را جشن گرفته بودند . در همين زمان درخانه رسالت موجي از سرور و شادي جريان داشت: اين خانه چشم به راه آمدن كرامت و افتخاري بود تا او را چون گوهري در برگيرد .در آن شب و در آن فضاي مبارك، امام صادق عليه السلام چشم به جهان گشود. او شراره درخشاني بود كه آسمان سخاوت ، او را به زمينيان بخشيده بود تا از پرتو آن نور گيرند و در زير درخشش تابناكش راه خود را به سوي خير و نيكي و صفا باز يابند.جعفربن محمد بن علي بن الحسين بن علي بن ابي طالب عليهم السلام، ششمين امام شيعيان است. كنيه ايشان "ابوعبدالله" و لقب مشهورشان "صادق" است. القاب ديگر ايشان عبارتند از : صابر، طاهر و فاضل. اما چون فقيهان و محدثان معاصر ايشان كه شيعه امام هم نبوده اند، حضرت را به درستي حديث و راستگويي در نقل روايت، بدين لقب ستوده اند، لقب " صادق" شهرت يافته است.(1)از آغاز ولادت تا هنگام شهادت اين امام بزرگوار، ده تن از امويان و دو تن از عباسيان بر حوزه اسلامي حكومت داشتند. آغاز امامت ايشان با حكومت هشام پسر عبدالمك و پايان آن، با دوازدهمين سال از حكومت ابوجعفر منصور مشهور به دوانيقي مصادف بود.

اوضاع اجتماعي- سياسي زمان امام

پس از رحلت رسول اكرم صلوات الله عليه و دوران خلافت خلفا، هر گاه در مسأله اي فقهي ، كار بر خليفه يا صحابه پيامبر اكرم (ص) دشوار مي شد، به حضرت علي عليه السلام رجوع مي كردند و ايشان مشكل آنان را مي گشود. چون امام علي (ع ) به شهادت رسيد، دشمنان كار را بر فرزندان و شيعيان ايشان تنگ كردند و ميان مردم و آنان جدايي افكندند. از سوي ديگر، دين به دنيا فروختگان نيز براي خشنودي حاكمان وقت و يا سود خود، به ساختن روايتهاي جعلي پرداختند، تا آنجا كه شناخت حديث صحيح از غيرصحيح بر فقيهان دشوار گرديد.

مي توان گفت از سال چهلم هجري تا نزديك به پايان سده نخستين هجرت، جز معدودي از صحابه و تابعان از فقه درست- فقه آل محمد(ص)- بي بهره بودند.

در زمان امام باقر عليه السلام اندكي گشايش پديد آمد و ساليان 148-114 ( دوران امام صادق عليه السلام) عصر انتشار فقه آل محمد يا به تعبير ديگر، روزگار تعليم و تدريس فقه جعفري بود. در اين سالها بود كه مدينه چهره ديگري يافته بود.

توضيح اينكه كه پس از قتل عام در شهر مقدس مدينه به دست سربازان مسلم پسر عقبه ، در بازماندگان اين حادثه ، حالتي شبيه به نوميدي پديد آمد، تا آنجا كه سست اعتقادان براي زدودن اين حالت از خويش، به خنياگري روي آوردند و مدينه در سالهاي 80-65 هجري مركزي براي صدور آواز خوانان شد و گرفتار تباهي اخلاق و فساد عمومي گشت. اما با گذشت زمان آن حالت از ميان رفت و ديگر بار مردم به مذهب روي آوردند و محدثان و فقيهان روي كار آمدند.(2)

تتبع در اخبار فقه شيعه نشان مي دهد كه روايتهاي رسيده از امام صادق عليه السلام در مسائل مختلف فقهي و كلامي ، مجموعه اي گسترده و متنوع است و به اين علت است كه مذهب شيعه را مذهب جعفري خوانده اند. گشايشي كه در آغاز دهه سوم سده دوم هجري پديد آمد، موجب شد مردم آزادانه تر به امام صادق عليه السلام روي آورند و گشودن مشكلات فقهي و غير فقهي را از او بخواهند.

تكيه اصلي شيعه، از نظر فكري و عقيدتي، بر امام صادق عليه السلام بوده و بخش بزرگي از احاديث و علوم اهل بيت توسط اين امام گسترش يافته است. امام صادق حد فاصل فرقه هايي قرار گرفته بود كه در شيعه به وجود آمد و وظيفه مهم حفظ و صيانت شيعه از انحرافات را در رأس برنامه خود قرار داد و آن را از تاثير پذيري در برابر انحرافات موجود عصر خود، كه خلوص فكري وعقيدتي و استقلال مكتبي آن را به طور مداوم مورد تهديد قرار مي داد، بازداشت.